Trang chủ / Quốc tế / Sự kiện - Bình luận

Ai đủ sức “cứu” Thỏa thuận hạt nhân Iran?

Nguyễn Phương (Nytimes) 10-05-2019 18:19
Kinhtedothi - Câu trả lời có thể sẽ là châu Âu - nếu họ may mắn cũng như đảm bảo được các lợi ích kinh tế của Iran trước lệnh trừng phạt từ Mỹ.

Sau 1 năm kể từ khi Mỹ đơn phương rút khỏi Thỏa thuận Hạt nhân Iran, quốc gia Hồi giáo này đã thực hiện chính sách mà Tổng thống Hassan Rouhani mô tả là “sự kiên nhẫn chiến lược”, song hiện tại dường như Tehran đang từ bỏ điều đó khi vừa đưa ra một “tối hậu thư” liên quan đến thỏa thuận hạt nhân lịch sử.

Phát biểu trên truyền hình hôm 8/5, Tổng thống Hassan Rouhani thông báo, sau 60 ngày nữa, Iran sẽ “thu hẹp” việc thực hiện các cam kết trong Thỏa thuận hạt nhân Iran, còn gọi là Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA), cụ thể là sẽ trở lại làm giàu urani ở mức độ cao.

Tổng thống Hassan Rouhani thông báo, sau 60 ngày nữa, Iran sẽ thu hẹp việc thực hiện các cam kết trong Thỏa thuận hạt nhân Iran.

Trước đó, cùng ngày, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Sayed Abbas Araghchi đã trao quyết định của Hội đồng An ninh Tối cao nước này cho Đại sứ 5 nước là Anh, Trung Quốc, Pháp, Đức, Nga về việc dừng tuân thủ một số cam kết của Iran trong JCPOA. Theo đó, Iran sẽ không tiếp tục chấp hành các giới hạn mà họ đã cam kết trong việc làm giàu uranium và nước nặng.

Mặc dù vậy, mục tiêu của Iran không phải tìm cách rút khỏi thỏa thuận hạt nhân, “tối hậu thư” trên nhằm báo hiệu với các cường quốc châu Âu còn lại trong JCPOA rằng họ cần phải hành động ngay trong bối cảnh chính quyến Washington đang đẩy mạnh siết chặt các biện pháp trừng phạt kinh tế lên Tehran.

JCPOA, tương tự như các thỏa thuận quốc tế, không được hoàn hảo, nhưng các nước đã ký kết và phần lớn các quốc gia khác trên thế giới đều đánh giá thỏa thuận này có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định trong khu vực và an ninh quốc tế. Đó là lý do tại sao các nước đang nỗ lực nhằm tiếp tục duy trì JCPOA bất chấp việc chính quyền Tổng thống Trump đã “xé bỏ”.

Ông Rouhani đang gửi cho châu Âu một tín hiệu rõ ràng: Iran sẽ từ bỏ thỏa thuận hạt nhân nếu Tehran không nhận được bất kỳ lợi ích nào từ việc tiếp tục tham gia JCPOA.

Vậy các cường quốc châu Âu có thể cứu được Thỏa thuận hạt nhân Iran? Các chính trị gia và các nhà hoạch định chính sách từ Brussels, đến London cũng như Berlin đều mong muốn thực hiện, song việc này cũng không phải dễ dàng.

Trong năm qua, chính quyền ông Trump đã khôi phục các biện pháp trừng phạt đã được dỡ bỏ theo thỏa thuận hạt nhân và áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới. Nếu người châu Âu “lờ” các lệnh cấm vận của Mỹ chống Iran, họ sẽ phải đối mặt với “cơn thịnh nộ” từ nền kinh tế lớn nhất thế giới và có thể mất quyền truy cập vào thị trường Mỹ. Nhưng nếu châu Âu ngừng hoạt động kinh doanh với Iran, Tehran sẽ không còn động lực nào để duy trì JCPOA - một thỏa thuận mà châu Âu đánh giá có vai trò đặc biệt quan trọng với lợi ích của họ.

Tuy nhiên, hiện đang xuất hiện một “hướng đi mới” giúp cứu thỏa thuận hạt nhân lịch sử. Tuyên bố của Tổng thống Rouhani đưa ra hôm 8/5 nói rõ rằng ông không mong đợi châu Âu giúp khắc phục những khó khăn kinh tế mà Iran đang phải đối mặt do chịu các lệnh trừng phạt từ Mỹ. Thay vào đó, nhà lãnh đạo Iran đặc biệt lưu ý rằng ông muốn các nước châu Âu quay trở lại bàn đàm phán, và tìm ra một giải pháp rõ ràng để tiếp tục duy trì JCPOA. Ông Rouhani cũng tuyên bố sẵn sàng đối thoại trước thời hạn 60 ngày.

Điều này có nghĩa là châu Âu có thể thực hiện các bước đi nhỏ nhưng mang tính biểu tượng để báo hiệu cho người Iran rằng họ cam kết duy trì thỏa thuận hạt nhân. Đặc biệt, chính phủ Iran muốn nhận được sự giúp đỡ từ châu Âu để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực từ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với ngành ngân hàng Iran và đưa dầu mỏ Tehran trở lại thị trường quốc tế.

Như vậy, các nước châu Âu có thể thực hiện những việc gì để thuyết phục được Iran?  Các nước này có thể đưa vào hoạt động một cơ chế tài chính mới, được thiết kế đặc biệt không phụ thuộc vào đồng USD, cho phép các công ty châu Âu xuất khẩu hàng hóa sang Iran mà không phải chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Tuy nhiên, Mỹ đã lên tiếng cảnh báo rằng cơ chế giao thương đặc biệt của các nước châu Âu có thể không đáp ứng các quy tắc quốc tế về rửa tiền và có thể sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với các nước sử dụng nó. Song châu Âu đang hy vọng có thể đẩy mạnh hợp tác với Iran để nhanh chóng đưa vào hoạt động cơ chế giao thương đặc biệt này trong vòng 60 ngày tới.

Iran tuyên bố sẽ từ bỏ thỏa thuận hạt nhân nếu Tehran không nhận được bất kỳ lợi ích nào từ việc tiếp tục tham gia JCPOA.

Bên cạnh đó, các cường quốc châu Âu cũng phải tăng gấp đôi nỗ lực của mình nhằm ngăn chặn sự leo thang căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Trong trường hợp không có các kênh liên lạc giữa TehranWashington, bất kỳ thông tin sai lệch hoặc tính toán sai lầm nào cũng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn trong khu vực và gia tăng nguy cơ đối đầu giữa hai nước.

Mặc dù vậy, các nước châu Âu hiện đang nhận được sự hỗ trợ quan trọng, đó là phía Tehran cũng không muốn chứng kiến sự sụp đổ của thỏa thuận hạt nhân. Nhà lãnh đạo tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, cũng muốn duy trì thỏa thuận JCPOA ít nhất đến tháng 11/2020.

Châu Âu đang phải đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng của Washington và phải trả lời một “tối hậu thư” từ Tehran. Trong trường hợp “hùa” theo người Mỹ, khu vực này sẽ nhận một rủi ro, phá bỏ một thỏa thuận mà họ coi là chìa khóa cho vấn đề  an ninh và lợi ích kinh tế của chính họ. Nếu nhượng bộ Iran, các nước châu Âu sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp cận nền kinh tế lớn nhất thế giới và ảnh hưởng đến quan hệ đồng minh xuyên Đại Tây Dương. Trong trường hợp châu Âu cứu vãn được JCPOA, điều này sẽ tăng nguy cơ quân đội Mỹ đẩy mạnh hoạt động nhằm kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran.

TAG: “cứu” thỏa thuận hạt nhân Iran tổng thống Hassan Rouhani trừng phạt Mỹ Trump
 
Tin khác
'Găng' thương mại với Mỹ, Trung Quốc cho Bộ trưởng Quốc phòng tham dự Shangri-la
"Găng" thương mại với Mỹ, Trung Quốc cho Bộ trưởng Quốc phòng tham dự Shangri-la
Kinhtedothi - Lần đầu tiên sau 8 năm, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc tới phát biểu tại diễn đàn này.
 Chứng khoán thế giới giảm mạnh do lo ngại xung đột Mỹ - Trung tăng nhiệt
Chứng khoán thế giới giảm mạnh do lo ngại xung đột Mỹ - Trung tăng nhiệt
Kinhtedothi - Thị trường chứng khoán toàn cầu đồng loạt đi xuống trong phiên giao dịch ngày 20/5 trong bối cảnh nhà đầu tư gia tăng lo ngại căng thẳng thương mại Mỹ - Trung leo thang
Đến Nhật Bản, ông Trump sẽ xem đấu sumo
Đến Nhật Bản, ông Trump sẽ xem đấu sumo
Kinhtedothi - Thưởng thức môn thể thao cổ xưa này sẽ là một trong những hoạt động thuộc chuyến thăm của ông Trump tới Nhật Bản.
Tổng thống Trump thề kháng cáo khi bị đòi hồ sơ tài chính
Tổng thống Trump thề kháng cáo khi bị đòi hồ sơ tài chính
Kinhtedothi - Đây là lần đầu tiên một tòa án liên bang tham gia vào cuộc tranh cãi liệu Quốc hội có thể đi đến đâu trong việc thăm dò Tổng thống đương nhiệm và các vấn đề kinh doanh của ông.
Mỹ bất ngờ 'nhẹ tay' với Huawei vì sập mạng?
Mỹ bất ngờ "nhẹ tay" với Huawei vì sập mạng?
Kinhtedothi - Một giấy phép tạm thời, có hiệu lực trong 90 ngày, đã cho thấy những thay đổi đối với chuỗi cung ứng của Huawei có thể gây ra những hậu quả tức thời, sâu rộng và không lường trước với khách hàng của nó - bao gồm cả Mỹ.
Giá dầu chạm đỉnh gần 1 tháng sau khi ông Trump cảnh báo hủy diệt Iran
Giá dầu chạm đỉnh gần 1 tháng sau khi ông Trump cảnh báo hủy diệt Iran
Kinhtedothi - Giá dầu thế giới tăng mạnh trong phiên 20/5 do thị trường lo ngại nguồn cung sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực từ tình hình căng thẳng Mỹ - Iran.
Mâu thuẫn thương mại Mỹ - Trung từ góc nhìn lịch sử
Mâu thuẫn thương mại Mỹ - Trung từ góc nhìn lịch sử
Kinhtedothi - Nhiều lý thuyết giải thích tại sao các cuộc đàm phán thương mại Mỹ - Trung sụp đổ, từ sự tự tin sai lầm của Bắc Kinh đến tính toán của Tổng thống Trump cho cơ hội tái đắc cử năm 2020. Nhưng nếu xem xét lịch sử sâu xa của tập quán thương mại Trung Quốc, mọi thứ sẽ trở nên rõ ràng
Iraq tuyên bố có thể làm trung gian hòa giải căng thẳng Iran - Mỹ
Iraq tuyên bố có thể làm trung gian hòa giải căng thẳng Iran - Mỹ
Kinhtedothi - Giáo sĩ Ammar al-Hakim hôm 19/5 đã cảnh báo những hậu quả tiêu cực tại Trung Đông từ việc leo thang căng thẳng giữa Tehran và Washington, đồng thời tuyên bố Iraq có thể đóng vai trò tích cực trong việc kiểm soát tình hình trong khu vực.
Ukraine: Diễn viên hài đi bộ tới nhậm chức Tổng thống, giải tán luôn Quốc hội
Ukraine: Diễn viên hài đi bộ tới nhậm chức Tổng thống, giải tán luôn Quốc hội
Kinhtedothi - Động thái táo bạo của tân Tổng thống Ukraine được cho là nhằm chống lại đa số các nhà lập pháp trong việc sử dụng Quốc hội như một rào cản với các chính sách của ông Zelensky.
Quân đội Syria ngừng bắn đơn phương ở tỉnh Idlib do đụng độ leo thang
Quân đội Syria ngừng bắn đơn phương ở tỉnh Idlib do đụng độ leo thang
Kinhtedothi - Quân đội Nga hôm 19/5 cho biết, lực lượng quân đội thuộc chính phủ Syria đã ngừng bắn đơn phương tại khu vực giảm căng thẳng Idlib, khu vực được coi là thành trì của phiến quân ở Tây Bắc nước này.
Cổ phiếu châu Á tăng nhẹ, đồng Nhân dân tệ phục hồi trong phiên 20/5
Cổ phiếu châu Á tăng nhẹ, đồng Nhân dân tệ phục hồi trong phiên 20/5
Kinhtedothi - Thị trường chứng khoán châu Á giao dịch ổn định hơn và đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc tăng nhẹ trong phiên 20/5