Trang chủ / Văn hóa / Hà Nội thanh lịch văn minh

Chuyện thứ tự trước sau...

Nhà văn Đỗ Phấn 07-03-2020 09:18
Kinhtedothi - Xếp hàng ở ta là khái niệm mới sinh ra vào thời thuộc địa thì phải. Trước đấy, xem các tấm ảnh cũ hồi đầu thế kỷ vẫn thấy sĩ tử đi thi đứng bên ngoài trường thi khá lộn xộn. Phần thì do văn hóa xếp hàng lúc ấy chưa có.

Phần khác lại là thí sinh được xướng danh gọi vào thi nên xếp hàng là vô nghĩa. Đến thời thuộc địa thì ở những TP lớn mới bắt đầu có việc xếp hàng. Kể cả khi giao dịch với công sở bản địa hay đi xem thể thao, phim, hát…

Xếp hàng là một nét đẹp văn hóa nở rộ nhất vào thời kỳ bao cấp ở các đô thị. Nó gần như là một quy định cho toàn xã hội phải thực hiện. Đơn giản vì thời tem phiếu tất cả mọi người đều phải mua hàng ở mậu dịch quốc doanh. Có thể cấp bậc chức vụ khác nhau thì có những cửa hàng phục vụ riêng. Nhưng ở chính những cửa hàng ấy cũng vẫn phải xếp hàng.

Vợ ông bộ trưởng nọ xếp hàng sau lưng vợ ông thứ trưởng kia mà chẳng có một ưu tiên nào cả. Xếp hàng thứ tự thực sự công bằng là ở sân vận động, rạp hát, nhà ga, bến xe. Ở đấy thì đến ông tướng cũng phải xếp cùng hàng với anh lính quèn.

 Xếp hàng mua chất đốt thời bao cấp (ảnh tư liệu).

Đã có xếp hàng thì cũng có xếp hàng ưu tiên. Lúc ấy duy nhất chỉ có một hàng ưu tiên cho các thương binh từ chiến trường hai cuộc kháng chiến trở về. Thế nhưng vào quãng những năm đầu thập kỷ 70 của thế kỷ trước, hàng thương binh có khi còn dài hơn cả hàng dân thường.

Tất nhiên các bác thương binh bèn cất tấm thẻ của mình đi và tự động điền mình vào hàng dân thường. Lúc này đã có vài bác thương binh coi việc xếp hàng của mình là một công việc có thu nhập hẳn hoi. Xếp hàng thuê. Xếp hàng thời bao cấp là một động từ không chỉ dành cho người. Nhiều người xếp hàng bằng gạch đá, rá rổ, guốc dép.

Nhiều khi mua được mấy bìa đậu phụ phải đi một chân có dép một chân không mà về. Bọn trẻ con hay bị người lớn xui mang chiếc rá rách của mình đặt vào giữa hàng cho chóng đến lượt.

Mua bán xếp hàng, xem hát xếp hàng, đi lại xếp hàng, khám bệnh xếp hàng. Đến ngay cả đám cưới cũng phải xếp hàng vì cả TP chỉ có vài ba phòng cưới cho thuê mà thôi. Dù cô dâu bụng có vượt mặt rồi thì cũng vẫn xin mời xếp hàng mà chờ. Thế cho nên đã từng có đám cưới cô dâu vượt cạn ngay tại phòng cưới.

Thậm chí ở những ngôi nhà nhiều chủ mà chỉ có một nhà vệ sinh duy nhất thì cũng xin mời đọc báo xếp hàng. Văn hóa xếp hàng có biểu hiện tan rã từ thời mở cửa 1990 với nền kinh tế nhiều thành phần. Việc đầu tiên là xóa bỏ tem phiếu. Chỉ một thay đổi ấy thôi đã làm bộ mặt xã hội thay đổi thần tốc.

Không còn thấy cảnh rồng rắn xếp hàng ở cả những quán bia hơi. Nơi trước đó có cách xếp hàng chống đầu cơ có lẽ thông minh bậc nhất toàn thế giới. Mỗi người đứng vào hàng sẽ được nhân viên thu tiền đẩy ra cho một chiếc tích kê xâu bằng sợi dây thép kéo dài từ cuối hàng đến chỗ rót bia. Không ai có thể lấy chiếc tích kê ấy ra khỏi sợi dây thép mà mang bán kiếm lời.

Thời mới đổi mới, phương tiện giao thông công cộng cũng tăng tiến thần tốc. Chẳng còn cảnh xếp hàng ở nhà ga, bến xe như trước nữa. Trừ ngày Tết. Thậm chí ra bến xe cũng chẳng cần mua vé trước. Nhà xe sẽ đon đả mời chào, dẫn khách lên xe xếp chỗ chu đáo rồi mới bán vé. Chỉ còn phải xếp hàng ở các rạp hát soát vé vào cửa và các sân vận động mà thôi.

Thực phẩm và nhu yếu phẩm thậm chí còn có thể gọi điện cho người ship đến tận nhà. Quần áo may sẵn và vải vóc đầy chặt trong các cửa hàng trên phố mà vẫn vắng hoe. Nhớ lại cái thời cán bộ công chức được phát phiếu 4 mét vải một năm. Mỗi lần mậu dịch Bách hóa tổng hợp Tràng Tiền có vải pô pơ lin Nam Định về bán là xếp hàng vòng vèo suốt từ tầng hai xuống mặt đất.

Thế nhưng dân số tăng trưởng quá mạnh. Nhiều ngành phục vụ không đủ đáp ứng nhu cầu. Điển hình như ngành y chẳng hạn. Dù đã có thêm khá nhiều bệnh viện tư nhưng tình hình không vì thế mà thay đổi. Bạn muốn khám bệnh ở Hồng Ngọc ư?

Chắc chắn là phải mất một buổi sáng xếp hàng chờ đợi dù rằng bác sĩ và nhân viên ở đấy đã làm việc hết công suất. Ngành giáo dục cũng là một ví dụ khác. Chẳng cứ là những trường chuyên lớp chọn mà ngay cả trường thực nghiệm thôi cũng đã có năm phụ huynh xếp hàng xin học cho con chen lấn đến sập cả cổng sắt.

Ở Hà Nội, ngạc nhiên thay lại có cảnh xếp hàng ăn phở ở vài nhà hàng phố cổ y như thời bao cấp. Người ăn phở sẽ phải tự bưng bát của mình ra bàn mà ngồi. Không có chuyện phục vụ ở đây. Chẳng khác gì thời bao cấp ở các hàng phở mậu dịch ngày xưa.

Những người Hà Nội cũ nhìn cảnh ấy mà ngán ngẩm lắc đầu. Người Hà Nội mới hơn sẽ cần mẫn xếp hàng chờ đến lượt. Ngạc nhiên nhất là phở ở những hàng ấy cũng không đến nỗi… ngon lắm!

Đã có xếp hàng thì cũng hẳn là sẽ có cảnh chen ngang vô lối. Việc này vẫn diễn ra ở hầu khắp các sân bay, nhà ga, bến xe ngày giáp Tết hoặc sau Tết. Vẫn là câu chuyện của cung không đủ cầu nhưng thật sự khó hiểu là tầm nhìn chiến lược của ngành giao thông vận tải hình như mới ở mức dự báo dưới 12 tháng. Cho nên năm nào cũng xếp hàng về quê ăn Tết là điều người dân dự báo luôn chính xác.

Có thể nói phong thái lịch sự nhường nhịn của người Hà Nội đang đến hồi xuống cấp không? Đây là câu hỏi còn bỏ ngỏ. Vì hành vi chen lấn khi xếp hàng cho đến giờ này vẫn chỉ là do những người đang xếp hàng thứ tự phản đối mà thôi.

TAG: Văn hóa sĩ tử phố cổ Hà Nội xếp hàng
 
Tin khác
Viettel- Hải Phòng (4-0): Bữa tiệc bàn thắng trên sân Hàng Đẫy
Viettel- Hải Phòng (4-0): Bữa tiệc bàn thắng trên sân Hàng Đẫy
Kinhtedothi- Trong ngày gặp lại đội bóng cũ Hải Phòng, các học trò của HLV Trương Việt Hoàng đã ghi liền 4 bàn vào lưới đội bóng đất Cảng. Đội khác Hải Phòng đang có biểu hiện đuối sức chặng nước rút.
Café chủ nhật: Bóng đá Việt-chuyện không giống ai
Café chủ nhật: Bóng đá Việt-chuyện không giống ai
Kinhtedothi-24 giờ trước trận đấu thì Hồng Lĩnh Hà Tĩnh mới nhận được quyết định bổ sung treo giò Mansaray. Còn HLV thủ môn Đào của Quảng Nam bị lập biên bản vì yểm bùa trên sân Thiên Trường.
Đêm nhạc tri ân với nhạc sĩ Phó Đức Phương chật kín khán giả
Đêm nhạc tri ân với nhạc sĩ Phó Đức Phương chật kín khán giả
Kinhtedothi – Đêm nhạc “Khúc hát phiêu ly” diễn ra tối 10/7, với sự xuất hiện của 3 người con nhạc sĩ Phó Đức Phương và những nghệ sĩ đã gắn với âm nhạc của ông như: Mỹ Linh, Thanh Lam, Tùng Dương, Minh Thu… Khán giả đến chật kín Nhà hát lớn để cổ vũ tinh thần cho người nhạc sĩ đang mắc bạo bệnh ung thư tụy.
Triển lãm ảnh quan hệ ngoại giao Hoa Kỳ - Việt Nam trên “vùng đất lửa” Quảng Trị
Triển lãm ảnh quan hệ ngoại giao Hoa Kỳ - Việt Nam trên “vùng đất lửa” Quảng Trị
Kinhtedothi - Ngày 11/7, tại Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh tỉnh Quảng Trị đã diễn ra triễn lãm ảnh kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Hoa Kỳ - Việt Nam.
[Thông điệp từ lịch sử] Tô Hiến Thành -  “Người phò tá có công lao tài đức”
[Thông điệp từ lịch sử] Tô Hiến Thành - “Người phò tá có công lao tài đức”
Kinhtedothi - Có một nhân vật lịch sử đặc biệt làm quan dưới thời các vua Lý Anh Tông (1138 - 1175) và Lý Cao Tông (1276 - 1210) mà người đời và lịch sử nhắc tên ông không chỉ vì tài năng, đức độ và những cống hiến to lớn mà còn vì một lý do khác. Đó là sự lựa chọn, hay là lời can gián của ông không được chấp nhận đã mở đầu cho sự sụp đổ của vương triều Lý. Đó là Thái úy Tô Hiến Thành.
[Hà Nội trong tôi] Làng nghề thuốc nam của người Dao
[Hà Nội trong tôi] Làng nghề thuốc nam của người Dao
Kinhtedothi - Đó là làng nghề tại thôn Yên sơn, xã Ba Vì, huyện Ba Vì, Hà Nội. Người dân nơi đây từ xưa đã lên rừng lấy các cây thuốc về phơi, sơ chế, bào chế hoặc nấu cao thành các loại thuốc. Thảo dược ở đây được bán rộng rãi trên cả nước; người bệnh có thể đến đây lấy thuốc hoặc gửi địa chỉ nơi ở thì sẽ được nhà thuốc gửi thuốc tới tận nơi.
Bốc thăm Tứ kết C1: Paris Saint-Germain và Atletico Madrid tạm 'thở phào nhẹ nhõm'
Bốc thăm Tứ kết C1: Paris Saint-Germain và Atletico Madrid tạm "thở phào nhẹ nhõm"
Kinhtedothi - Ngày 10/7, Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) đã tổ chức lễ bốc thăm chia cặp vòng tứ kết Champions League.
Văn Hậu trở về nước thi đấu
Văn Hậu trở về nước thi đấu
Kinhtedothi - Do việc thỏa thuận với đối tác Hà Lan không có được kết quả như mong đợi, CLB bóng đá Hà Nội quyết định sẽ gọi Văn Hậu trở về thi đấu cho đội bóng Thủ đô Hà Nội.
SHB.Đà Nẵng- Hà Nội: Rimario và đồng đội đứng trước “bão”
SHB.Đà Nẵng- Hà Nội: Rimario và đồng đội đứng trước “bão”
Kinhtedothi-“Cơn bão” chấn thương đã quét mất hơn nửa đội hình của HLV Chu Đình Nghiêm, khi 16 trong 28 cầu thủ đã dính chấn thương với các mức độ khác nhau. Điều này hứa hẹn một trận cầu khó khăn trên sân Hòa Xuân của SHB.Đà Nẵng.
Hà Nội đóng vai trò quan trọng tại SEA Games 31
Hà Nội đóng vai trò quan trọng tại SEA Games 31
Kinhtedothi - Theo kế hoạch, Việt Nam sẽ là chủ nhà của SEA Games 31 – 2021. Đây là kỳ đăng cai tổ chức SEA Games lần thứ 2 trong lịch sử thể thao nước nhà. Hiện tại, công tác chuẩn bị cho SEA Games 31 đang được gấp rút thực hiện. Phóng viên Kinh tế & Đô thị đã có cuộc trao đổi với Phó Tổng Cục trưởng Tổng Cục Thể dục thể thao Trần Đức Phấn.
Trưởng Ban Trọng tài VFF: 'Mong dư luận có cái nhìn cảm thông'
Trưởng Ban Trọng tài VFF: "Mong dư luận có cái nhìn cảm thông"
Kinhtedothi - Sau hàng loạt sai sót của các trọng tài tại V-League và hạng Nhất, trưởng Ban Trọng tài Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) đã lên tiếng mong nhận được sự cảm thông từ dư luận.