Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

Đa diện góc nhìn bảo tồn di sản

Kinhtedothi - Theo tinh thần công ước của UNESCO về trách nhiệm đối với di sản đã được ghi danh thì có 4 điểm cần được lưu ý. Đó là: Thấu hiểu - Bảo tồn - Phát triển - Quảng bá. Đó là 4 công việc cần tiến hành đồng bộ đối với một di sản.

1. Để thấu hiểu một di sản văn hóa là cả một quá rình lâu dài của cả cộng đồng. Sự thấu hiểu này diễn ra mãi mãi cùng sự tồn tại của cộng đồng đó. Không bao giờ là xong việc cả. Trong một thiết chế văn hóa ở cấp độ quốc gia, có các cơ quan nghiên cứu, có các chuyên gia được đào tạo và có cả những người đam mê tìm hiểu tự nguyện. Trên thế giới, các lý thuyết, các trường phái nghiên cứu văn hóa hình thành và mãi mãi đi tìm con đường để thấu hiểu, tiệm cận đến thực tiễn.

 Ảnh mang tính chất minh họa. Nguồn: Internet.

Chúng tôi đã chứng kiến có nhiều Di sản mà về nguồn gốc, quá trình phát triển, giá trị văn hóa…chưa được hiểu sâu sắc, cặn kẽ. Thậm chí, để “vinh danh”, những người “chạy di sản” có thể đưa ra những thông tin không đúng với sự thực và hiện trạng. Chỉ ra điều này là không khó khăn gì khi tiếp cận hồ sơ nhiều di sản. Nhưng ở Việt Nam, để trôi việc, người ta thường ứng xử kiểu “chín bỏ làm mười”.

Advertisement

Có cái sai vì khó khăn về tư liệu, có cái sai về tư tưởng và mục đích của sự thấu hiểu, có cái sai về cực đoan hóa một phương pháp tiếp cận, có cái sai vì quá trình tổ chức nghiên cứu, có cái sai vì trình độ người nghiên cứu… Vậy con đường là chung lưng đấu cật lại, luôn luôn phản biện và cộng tác để ta tiếp cận di sản tốt hơn. Vì điều này quan hệ vô cùng mật thiết với cả 3 công việc sau:

2. Khi tiếp cận văn hóa, đặc biệt là văn hóa tinh thần, chúng tôi rất e ngại dùng khái niệm “gốc” hoặc “nguyên”. Ngay cả với văn hóa vật chất, khái niệm “mẫu vật gốc” cũng được dùng trong tính tương đối khi so với các bản trưng bày. Với nhiều di sản gắn với âm nhạc truyền thống khác, sự bảo tồn sẽ phải hướng đến: Bài bản cổ, có giá trị, mang bản sắc.

3. Có nhiều phương pháp để bảo tồn ứng với nhiều mục đích. Ghi chép, mô tả, chụp ảnh, quay phim, đào tạo, phục dựng, tái trình diễn… Tất cả đều trải qua quá trình thấu hiểu chín chắn, quá trình thẩm định giá trị và khẳng định bản sắc. Và một điều không thể thiếu là tinh thần thượng tôn pháp luật. Tùy từng di sản, nhưng một kinh nghiệm Bắc bộ là ruộng đất. Đó là một ứng xử phù hợp với điều kiện ngày xưa và không phải là không trao truyền kinh nghiệm đến hôm nay với phương thức khác đi. Mỗi giáo phường được sở hữu một số ruộng đất nào đó (từ nhiều nguồn khác nhau), họ canh tác, thu hoa lợi và có nghĩa vụ tập luyện, duy trì, trình diễn theo thỏa thuận. Khi không duy trì được, họ bán quyền bán quyền sở hữu phần ruộng đất đó cho nhóm khác.

4. Mọi nội hàm của khái niệm văn hóa đều mang tính quá trình của nó. Có nghĩa là nó luôn luôn vận động trong thời gian và không gian, luôn luôn tiếp biến, tích tụ, thay đổi và phát triển. Mỗi thời điểm ta chứng kiến chỉ là một lát cắt mỏng trong sự vận động miên trường của nó. Và tương lai vẫn vậy. Quá trình phát triển văn hóa là bất tận, đặc biệt trong sự phát triển tự phát của Nhân dân. Với thiết chế văn hóa, họ có trách nhiệm hướng đạo về chuyên môn để sớm đi đến những thành quả có giá trị và mang bản sắc. Trong quá trình phát triển đó, những gì tốt đẹp sẽ tồn tại lâu dài và lại trở thành truyền thống cho mai sau. Với một di sản, không e ngại sự phát triển vì đã là di sản thì nó vốn đã có “cơ địa” vững bền trải qua thử thách thời gian rồi. Tính bao dung của một di sản là rất mạnh mẽ, nó có thể “tiêu hóa” nhiều tài nguyên tinh thần khác nhau để làm phong phú cho mình.

5. Quảng bá là để mọi người trên thế giới được hưởng thụ những giá trị văn hóa, đặc sắc văn hóa của nhau. Số người hưởng thụ văn hóa nghệ thuật từ các di sản lớn gấp nhiều lần số người hưởng thụ qua nhà hát chuyên nghiệp. Nhưng với tư cách một cộng đồng chủ thể di sản, sự quảng bá nhằm tôn vinh nhân phẩm, tài năng, giá trị của di sản đó, nhằm đạt đến những biểu tượng cho văn hóa một quốc gia, một địa phương.

Trong các Di sản văn hóa phi vật thể đã được UNESCO ghi danh, hiện nay, chúng tôi thấy di sản hát Quan họ đang là di sản đang tồn tại một cách thuyết phục nhất. Về sự thấu hiểu, đó là hệ thống dân ca được nghiên cứu lâu dài và có kế hoạch nhất. Về sự bảo tồn, với việc thành lập sớm đoàn Quan họ (cuối năm 1968 đầu năm 1969, trước đây gọi là tổ Quan họ) với cách học truyền miệng trực tiếp từ các nghệ nhân đầu thế kỷ XX ở tất cả các làng trong vùng nên bài bản được lưu giữ phong phú. Về sự phát triển, Quan họ được trải qua nhiều thể nghiệm các loại hình khác nhau nhất. q

TAG: Di sản Việt Nam âm nhạc truyền thống Văn hóa
 
Tin khác
Hà Nội FC chiêu mộ Tấn Trường, tự tin trước trận đấu với Đồng Tháp
Hà Nội FC chiêu mộ Tấn Trường, tự tin trước trận đấu với Đồng Tháp
Kinhtedothi - Theo HLV trưởng của Hà Nội FC Chu Đình Nghiêm, đội bóng Thủ đô đang chiêu mộ thủ môn Tấn Trường và chuẩn bị tốt cho trận đấu với Đồng Tháp tại Cup Quốc gia.
Lén lút hoạt động, quán karaoke tại Hà Nội phụ thu thêm 600.000 đồng phí dịch vụ mùa dịch của khách
Lén lút hoạt động, quán karaoke tại Hà Nội phụ thu thêm 600.000 đồng phí dịch vụ mùa dịch của khách
Kinhtedothi - Trong vai khách hàng có nhu cầu hát karaoke, phóng viên Kinh tế & Đô thị đã xác minh một vài cơ sở kinh doanh karaoke của Hà Nội lén lút hoạt động trước yêu cầu cấm mở cửa. Một quán karaoke trên đường Nguyễn Khang (Yên Hòa, quận Cầu Giấy) còn phụ thu thêm phí mùa dịch Covid-19 là 600 nghìn/1 lần hát/phòng hát.
Hà Nội: Đón Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Đền - Chùa - Đình Hai Bà Trưng
Hà Nội: Đón Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Đền - Chùa - Đình Hai Bà Trưng
Kinhtedothi - Chào mừng Đại hội Đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội toàn quốc lần thứ XIII của Đảng và kỷ niệm 59 năm Ngày thành lập Đảng bộ, chính quyền quận Hai Bà Trưng (1961 - 2020), sáng nay (28/5), Thành uỷ - HĐND- UBND- Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội và quận Hai Bà Trưng long trọng tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Đền - Chùa - Đình Hai Bà Trưng.
“Nhà trọ Balanha” tập 31: Bách tình tứ bên Kim
“Nhà trọ Balanha” tập 31: Bách tình tứ bên Kim
Kinhtedothi - Bách đã tìm đến bên Kim sau khi rời nhà trọ Balanha, hai người có những phút giây gần gũi bên nhau.
“Những ngày không quên” tập 37: Thư lo Dương xoăn ế chồng
“Những ngày không quên” tập 37: Thư lo Dương xoăn ế chồng
Kinhtedothi - Thư có ý định gọi Bảo về Việt Nam để chống ế cho Dương xoăn.
Phát động thi sáng tác ca khúc về đề tài dân tộc thiểu số, miền núi
Phát động thi sáng tác ca khúc về đề tài dân tộc thiểu số, miền núi
Kinhtedothi - Ngày 27/5, Bộ VHTT&DL phát động thi sáng tác ca khúc về đề tài dân tộc thiểu số, miền núi năm 2020.
[Lăng kính văn hóa] Nhắc nhau giữa đám đông
[Lăng kính văn hóa] Nhắc nhau giữa đám đông
Kinhtedothi - Khi một nhân viên bước vào phòng họp muộn, thay vì dừng cuộc họp mắng mỏ, một ông sếp vui tính vẫn có cách nhắc nhở nhưng rất đặc trị: “Cậu làm việc hiệu quả đấy nhưng cố gắng đến đúng giờ để mọi người không phải chờ lâu nhé”.
Phê bình cũng cần có văn hóa
Phê bình cũng cần có văn hóa
Kinhtedothi - Câu chuyện bé lớp 1 đứng ở cổng trường giữa trời nắng 40oC vì đến sớm ở trường Tiểu học Quang Trung (TP Hải Phòng) đến nay vẫn chưa dừng tranh luận đúng - sai. Chưa bàn đến tình tiết thực tế của vụ việc, cách người lớn tạo ra những hiệu ứng phê bình phản giáo dục chỉ vì sự nóng vội cũng rất đáng được lưu tâm.
Những ngày không quên tập 36: Bố Sơn căn dặn Huệ về chuyện hôn nhân
Những ngày không quên tập 36: Bố Sơn căn dặn Huệ về chuyện hôn nhân
Kinhtedothi - Ông Sơn cho rằng, giới trẻ hiện nay suy nghĩ đơn giản trong chuyện hôn nhân.
Cầu thủ Đỗ Hùng Dũng giành Quả bóng vàng Việt Nam 2019
Cầu thủ Đỗ Hùng Dũng giành Quả bóng vàng Việt Nam 2019
Kinhtedothi - Tại lễ trao giải tối 26/5, Quả bóng vàng nữ thuộc về cầu thủ Huỳnh Như của TP Hồ Chí Minh. Trong khi đó, Quả bóng vàng nam thuộc về Đỗ Hùng Dũng của Hà Nội FC.
Bóng đá Việt tìm cú hích mới
Bóng đá Việt tìm cú hích mới
Kinhtedothi - Sau hơn 2 tháng tạm hoãn do dịch Covid-19, môn thể thao vua của Việt Nam chính thức trở lại vào cuối tuần qua, với các trận đấu tại vòng loại Cúp Quốc gia 2020. Đây là bước đệm cho những mục tiêu dài hơi sắp tới của bóng đá Việt Nam trong năm 2020.