Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

Đi lễ chùa ngày Tết

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ 17-01-2021 12:11
Kinhtedothi - Sau chiến thắng mùa Xuân 1975, cuộc sống thời bình từng bước trở lại. Đời sống tín ngưỡng phục hồi mạnh mẽ, kinh tế xã hội ngày càng được cải thiện…một cuộc sống bình nhật trở lại và ngày càng phong phú về văn hóa.
Đi lễ chùa đầu năm đã thành một nếp đón Tết, chơi Xuân. Tuy nhiên, trong niềm vui chung, cũng không tránh khỏi những hành vi chưa đẹp, những ảnh hưởng tiêu cực đến thuần phong mỹ tục hay vi phạm các quy định công cộng, quy định của pháp luật.
Vậy chúng ta đến với chốn thờ tự là chùa chiền trong dịp Tết thế nào cho đẹp đẽ, vui vẻ và an nhiên? Ngày Tết đi chùa thường có 3 mục đích: lễ bái - vãn cảnh và cúng dường.

Lễ bái là một nghi thức quan trọng của thực hành tín ngưỡng Phật giáo. Lễ là hành vi, là cử chỉ để bày tỏ sự cung kính của người đi chùa với Phật, Bồ Tát, các vị tăng ni, với chùa tháp tam bảo, các vị giám tự, tu hành và con người với con người. Khi đến chùa, người ta chú ý 4 thao tác lễ bái là thân lễ bái, tâm lễ bái, khẩu lễ bái và ý lễ bái. Thân thì phải chú ý đến phục trang, phải lành lặn đoan chính, đi đứng phải chậm rãi trang nghiêm, thi lễ phải cung kính lịch sự, dung mạo phải thanh thản hồn hậu. Tâm thì hướng đến thanh tịnh, hướng đến sự trong sáng, thành thực, cung kính, thiêng liêng. Khẩu thì hài hòa nhỏ nhẹ, miệng khấn lục tự khẩn niệm là “Nam mô A Di Đà Phật” (Nam mô là kính lễ, kính bái, A Di Đà là muôn muôn năm, vô lượng thọ, Phật là Đức Phật), cả câu có nghĩa là “Kính lễ Đức Phật muôn muôn năm”. Ý lễ bái là suy nghĩ về chính những việc được mất mà mình làm để chiêm nghiệm, là hướng đến những giáo lý, những chân lý cũng như lẽ sống mà mình đã được giáo tập. Những quy định lễ bái còn yêu cầu đến từng tình huống và hành vi đảnh lễ: khi thí chủ gặp nhau, khi gặp các bậc trưởng thượng, các vị tăng ni, khi đứng trước ban thờ và tượng Phật, khi dâng hương cúng dường, khi nhận lộc Phật…

Có chính lễ và tà lễ. Những lễ hướng thiện là chính lễ. Còn “ngã mạn kiêu tâm lễ” (lễ bái với cái tâm kiêu mạn), “xướng họa cầu danh lễ” (lễ bái để cầu danh) được gọi là tà lễ. Lễ bái đúng thì nhờ đó mà đời sau sẽ được 5 thứ công đức thù thắng (Lễ bái ngũ công đức) như: hình tướng xinh đẹp, giọng nói hay, có nhiều của báu, sinh vào nhà cao sang, sinh lên các cõi trời. Đó là đời sau, kiếp sau chứ không phải hôm nay và ngày mai, hôm nay và cả năm sau trong cõi thực sinh này.

Vãn cảnh là nói gọn hai chữ vãng cảnh. “Vãng” là đi đến, “cảnh” là cảnh quan, những thứ mà lục căn, lục thức con người có thể cảm thụ được. Ở đây là không gian chùa chiền. Trong không gian sinh tồn xã hội ngày xưa, chùa hoặc là nơi trung tâm, cao ráo, rộng rãi (so với nhà dân), hoặc nơi có núi non thì được chọn chỗ để vừa cao ráo, vừa sơn thủy hữu tình, vừa có đất để xây các công trình kiến trúc, lại vừa có vườn để trồng cây thuốc. Hai chữ “thắng cảnh” và “danh lam” đều khởi nguồn từ nhà Phật. Đức Phật là Chiến Thắng Phật, là Thắng Quán Phật, những gì thù thắng của Phật pháp thì gọi là “thắng”. Thắng cảnh chính là “cảnh Phật” vậy. “Danh” là nổi tiếng, “lam” vốn nói tắt chữ “Già lam”, đến lượt “già lam” lại là nói tắt của “tăng già lam ma”, phiên âm hán tự từ chữ phạm “Samhagharama”, nghĩa là chùa, hay tăng viên, tăng viện. Già lam là khu chùa nổi tiếng. Đến với khu chùa viện nổi tiếng để thăm thú thì người ta gọi là “vãn cảnh danh lam thắng cảnh” vậy. Sau này ta mới quen dần với cái nghĩa đó là cảnh đẹp nói chung. Đến vãn cảnh là đi ngắm cảnh chùa, đi tìm hiểu một nơi di tích văn hóa lịch sử để vui thích và hiểu biết, thưởng ngoạn tự nhiên và công trình kiến trúc truyền thống.

Cúng dường là đến chùa để góp công quả cho tăng hội, giáo đoàn, những người lo việc tín ngưỡng cho chúng ta. Nó là nói nôm của “cung dưỡng”. Cung là cung cấp, dưỡng là nuôi nấng. Chùa viện và tăng đoàn xưa sống bằng cúng dường. Các triều đại phong kiến trước đây ngoài giúp xây chùa, còn cấp cho chùa viện ruộng để cúng cấp lễ lạt. Có ruộng trồng mía, có ruộng trồng nếp. Người dân sẽ giúp đỡ nhà chùa canh tác ruộng ấy để thu hoa lợi. Đều là ruộng quan điền nên rất tốt. Từ đó mà dân gian có thành ngữ “Bờ xôi – ruộng mật”. Lúc đầu, sự cúng dường dùng để nuôi đời sống người tu hành là chính, sau cũng bao hàm sự cúng dường về tinh thần cho nên chia ra “Thân phần cúng dường” và “Tâm phần cúng dường”. Thân phần cúng dường là cung cấp thức ăn, vật dụng, quần áo, thuốc thang cho đời sống tăng ni…Tiến lên là cơ sở vật chất như đất đai, chùa tháp, tượng đồ, phòng ốc, kinh sách… Tâm cúng dường là đem tinh thần sung kính mà cúng dường cung kính, cúng dường lễ bái, cúng dường tán thán, cúng dường những sáng tạo nghệ thuật Phật giáo, độc kinh, chép kinh, truyền giáo lý, thực hành các đức hạnh… đều thuộc về Tam cúng dường.

So với các ứng xử và nghi thức đi chùa hiên tại thì ta thấy cơ bản là tốt đẹp. Tuy nhiên cũng không ít những vấn đề tiêu cực, đáng lo ngại và cần chấn chỉnh. Có những người đến chùa ăn mặc cẩu thả, trang phục lòe loẹt, đi đứng nói năng thiếu nghiêm trang, thi lễ thì qua quýt… đó là phạm vào “thân lễ bái”. Có người đi chùa do đua đòi hoặc lấy lệ, chỉ hướng đến cầu lợi cầu danh cho hôm nay đó là cái “tâm lễ bái” chưa tốt, vướng tam nghiệp tham sân si. Có người vào chùa nói năng bạt mạng, cười đùa vô tư… là phạm vào cái “khẩu lễ bái”. Có người đi chùa cúng dường đua đòi, vàng mã hương đăng đốt mù trời cho hơn người khác là sa vào tà lễ, mong thỏa cái tâm kiêu mạn mà thôi. Có người đi chùa mà không am hiểu ý nghĩa lịch sử, cảnh đẹp núi non, chỉ ham chụp ảnh lên phây, khoe với bạn bè thì cũng chưa hiểu hết ý nghĩa của người hành hương danh lam thắng cảnh.

Thường thì các chùa cổ kính đều là những di tích văn hóa lịch sử và không phải ở đâu cũng gây nên tình trạng lộn xộn, phản cảm. Ngành văn hóa luôn luôn có những quy định kịp thời để chấn chỉnh những sai sót. T.Ư Giáo hội Phật giáo Việt Nam cũng ra những quy định rất hợp lý cho nhà chùa và những người đi lễ hoặc vãn cảnh. Ý thức của mọi người càng ngày đang càng được nâng cao dần lên cùng sự phát triển của văn hóa xã hội. Đó là điều rất đáng ghi nhận. 
TAG: lễ chùa ngày tết đón tết
 
Tin khác
“Trở về giữa yêu thương” phần 2, tập 6: Đức đánh ghen Thu giữa khách sạn
“Trở về giữa yêu thương” phần 2, tập 6: Đức đánh ghen Thu giữa khách sạn
Kinhtedothi – Phát hiện ra vợ cùng đồng nghiệp gặp nhau ở khách sạn, Đức đã mất kiểm soát, nổi cơn ghen khiến Thu mất mặt, đòi về nhà ngoại.
Barca: Cựu chủ tịch Bartomeu và 3 cộng sự bị bắt
Barca: Cựu chủ tịch Bartomeu và 3 cộng sự bị bắt
Kinhtedothi- Hàng loạt tờ báo uy tín của Tây Ban Nha như Marca, AS, El Mundo... đều đồng loạt đưa tin cựu chủ tịch CLB Barca là Bartomeu và nhiều cộng sự thân tín đã bị cảnh sát địa phương bắt giữ.
Trung vệ Đỗ Duy Mạnh bày tỏ sự ngưỡng mộ với 'người hùng' Nguyễn Ngọc Mạnh
Trung vệ Đỗ Duy Mạnh bày tỏ sự ngưỡng mộ với "người hùng" Nguyễn Ngọc Mạnh
Kinhtedothi - Trung vệ Đỗ Duy Mạnh bày tỏ sự ngưỡng mộ với hành động của "người hùng" cùng quê Đông Anh là Nguyễn Ngọc Mạnh khi cứu bé gái 3 tuổi rơi từ tầng 13 chung cư.
Sao Việt cảm phục “siêu nhân” Nguyễn Ngọc Mạnh cứu bé gái rơi từ tầng 12
Sao Việt cảm phục “siêu nhân” Nguyễn Ngọc Mạnh cứu bé gái rơi từ tầng 12
Kinhtedothi – Nhiều nghệ sĩ như Tuấn Hưng, MC Trấn Thành, Nguyên Khang… bày tỏ sự xúc động trước hành động dũng cảm của anh Nguyễn Ngọc Mạnh – người đỡ bé gái rơi từ tầng 12 chung cư xuống và cứu sống một cách diệu kỳ.
Bảng xếp hạng ATP tennis: Djokovic san bằng siêu kỷ lục 310 tuần giữ số 1 của Federer
Bảng xếp hạng ATP tennis: Djokovic san bằng siêu kỷ lục 310 tuần giữ số 1 của Federer
Kinhtedothi - Vào ngày 24/6/2018, Roger Federer đánh mất ngôi số 1 thế giới vào tay Rafael Nadal, thời điểm "Tàu tốc hành" chạm tới cột mốc 310 tuần trên "đỉnh" tennis. Những tưởng đó sẽ cột mốc mà hai "đại kình địch" Rafael Nadal hay Novak Djokovic (thời điểm đó lần lượt có 196 và 223 tuần giữ số 1) sẽ không thể đuổi kịp, song mọi thứ đã thay đổi chóng mặt.
Cảnh tượng hiếm thấy tại các di tích đền, chùa ở Nam Định trong mùa lễ hội
Cảnh tượng hiếm thấy tại các di tích đền, chùa ở Nam Định trong mùa lễ hội
Kinhtedothi - Trái ngược với cảnh tượng đông vui, náo nhiệt vào những năm trước, các di tích đền, chùa, phủ.. ở Nam Định đang trải qua một mùa lễ hội thưa vắng hiếm thấy.
Nỗi lo thể lực của các “ông già” đá bóng
Nỗi lo thể lực của các “ông già” đá bóng
Kinhtedothi-Do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 dẫn đến V.League 2021 phải tạm hoãn 1 tháng. VFF và VPF đã khá “đau đầu” khi bố trí lịch thi đấu của Viettel phù hợp với lịch thi đấu AFC Champions League và Vòng loại World Cup 2022 khu vực châu Á đối với ĐT Việt Nam. Điều này bắt buộc V.League 2021 sẽ thi đấu “dồn toa” 10 vòng đấu từ ngày 13/3 đến 17/4 với mật độ 4 ngày/trận.
Lễ hội trong thời dịch Covid-19
Lễ hội trong thời dịch Covid-19
Kinhtedothi - Các lễ hội trên địa bàn tỉnh Nam Định 2 năm nay không còn không khí náo nức, rộn ràng do các diễn biến phức tạp của dịch Covid-19. Việc các lễ hội phải dừng tổ chức ảnh hưởng nhiều đến thu nhập của những người dân buôn bán tại khu vực di tích đền Trần, chùa Tháp và quần thể di tích Phủ Dầy.
Văn Lâm lại “làm khó” thầy Park
Văn Lâm lại “làm khó” thầy Park
Kinhtedothi-Sau 2 năm thi đấu cho Muang Thong United tại Thai1-League, thủ môn Văn Lâm đã bằng mọi cách để dứt áo ra đi tìm bến đậu mới. Nhưng việc chỉ là thủ môn dự bị số 2 tại CLB Cerezo Osak (thi đấu J1-League) sẽ khiến cho vị trí của thủ môn đội tuyển quốc gia Việt Nam của Văn Lâm sẽ lung lay.
'Hướng dương ngược nắng' tập 34: Châu dọa cho Vỹ vào tù
"Hướng dương ngược nắng" tập 34: Châu dọa cho Vỹ vào tù
Kinhtedothi - Ở tập 34 Hướng dương ngược nắng lên sóng tối nay (1/3), Châu (Hồng Diễm) đã đảo ngược tình thế. Cô bình tĩnh gặp Vỹ nói chuyện và dọa khiến Vỹ bắt đầu run sợ...
Thành Nhà Hồ - 10 năm bảo tồn, phát huy giá trị di sản
Thành Nhà Hồ - 10 năm bảo tồn, phát huy giá trị di sản
Kinhtedothi - Sau 6 thế kỷ ra đời, với những giá trị đã được khẳng định, năm 2011 thành Nhà Hồ chính thức được UNESCO công nhận là Di sản thế giới, trở thành niềm tự hào của không riêng người dân xứ Thanh. Sau 10 năm được công nhận Di sản văn hóa thế giới, đến nay công tác bảo tồn, phát huy giá trị thành Nhà Hồ đã có những biến chuyển rõ rệt, định danh một di sản trong lòng dân tộc cũng như bạn bè quốc tế.