Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

[Thông điệp từ lịch sử] Lý Thường Kiệt - công thần số một của nhà Lý

Vĩnh Khánh 01-08-2020 15:34
Kinhtedothi - Nếu thiền sư Vạn Hạnh là người có công đầu trong việc đưa Lý Công Uẩn lên ngôi thì không ai khác, Lý Thường Kiệt là người có công lao bậc nhất đối với triều đại nhà Lý và quốc gia Đại Việt. Một người đương thời với ông là Chu Văn Thường đã ca ngợi: “Riêng ông giúp vua thì nước nhà giàu thịnh nhiều năm. Đó chính là công tích rực rỡ của đạo làm tôi có thể lại nghìn đời sau”.

 Khu di tích đền thờ Lý Thường Kiệt (Tam Giang, Yên Phong), tỉnh Bắc Ninh.

Người tự thiết kế sự nghiệp cuộc đời

Lý Thường Kiệt (1019 - 1105) người phường Thái Hòa của thành Thăng Long. Họ Lý của ông là do được ban quốc tính mà có. Cho đến nay, họ gốc của ông vẫn đang có tranh luận. Theo “Phả hệ họ Ngô Việt Nam” và “Thần phổ Lý Thường Kiệt” soạn từ thời Nguyễn thì nguyên danh của ông là Ngô Tuấn, hậu duệ 5 đời của Ngô Quyền. Nhưng xưa hơn, theo “An hoạch Báo Ân tự bi ký” (lập năm 1100) và "Cồ Việt quốc Thái úy Lý công thạch bi minh tính tự" (lập năm 1159), ông vốn người họ Quách tên Tuấn, quê làng An Xá, huyện Quảng Đức (Cơ Xá, huyện Gia Lâm ngày nay). Các thư tịch này cổ hơn nhưng hiện nay nhiều người tin ông có gốc họ Ngô hơn là họ Quách.

Từ nhỏ Lý Thường Kiệt đã tỏ ra là người có chí hướng và nghị lực, chăm học tập, rèn luyện cả văn lẫn võ và nghiên cứu về binh pháp. Bia của Nhữ Bá Sĩ (theo Hoàng Xuân Hãn - sách Lý Thường Kiệt) chép: “Thường Kiệt đêm ngày học tập. Đêm đọc sách, ngày tập bắn cung, cưỡi ngựa, lập doanh, bày trận. Các phép binh thư đều thông hiểu cả”.

Khát vọng công danh và cống hiến, Thường Kiệt đã tự biến mình thành hoạn quan (theo Hoàng Xuân Hãn) để có dịp vào “cấm đình” phục vụ nhà vua và triều đình, để có cơ hội thi thố tài năng, thăng tiến và cống hiến. Có thể thấy, ông đã tự thiết kế hoạn lộ và sự nghiệp cho mình ngay từ đầu. Ông không chỉ chịu ảnh hưởng tư tưởng nhập thế của Phật giáo (là Quốc giáo lúc bấy giờ) mà còn có khát vọng lập thân thành kẻ quân tử theo Nho giáo trên nền tảng tinh thần yêu nước của một bậc thức giả được sinh ra trong một dòng tộc quan lại nhiều đời. 

Một cuộc đời hiển hách

Lý Thường Kiệt làm quan nhà Lý trải 3 triều Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông và đã lập nhiều công trạng hiển hách.

Năm ông 18 tuổi (Bính Tý - 1036), mẹ mất. Lúc hết tang, nhờ phụ ấm, Thường Kiệt được bổ chức "Kỵ mã hiệu úy", chức quan nhỏ về kỵ binh.

Năm Tân Tỵ (1041), Thường Kiệt còn ít tuổi, “vì vẻ mặt tươi đẹp” được sung làm Hoàng môn Chi hậu, một chức hoạn quan theo hầu Lý Thái Tông.

Năm Quý Tỵ (1053), khi 35 tuổi, nhờ sự tận tụy và công lao, ông được thăng dần đến chức Nội thị sảnh Đô tri.

Năm Giáp Ngọ) 1054, Lý Thánh Tông nối ngôi cha. Thường Kiệt được thăng chức Bổng hành quân Hiệu úy. Vì có công lao, ông lại được thăng làm Kiểm hiệu Thái bảo.

Năm Tân Sửu (1061), theo Việt Điện U Linh, Thường Kiệt được vua sai “làm Kinh phỏng sứ vào thanh tra vùng Thanh Hóa, Nghệ An, vào trao quyền tiện nghi hành sự. Ông phủ dụ dân khôn khéo, nên tất cả năm châu, sáu huyện, ba nguồn, hai mươi bốn động đều quy phục và được yên ổn".

Tháng 2 năm Kỷ Dậu (1069), Thường Kiệt là tướng tiên phong theo vua Thánh Tông đi đánh Chiêm Thành, truy bắt được vua Chiêm là Chế Củ. Chế Củ phải chịu hàng, dâng 3 châu Địa Lý, Bố Chính và Ma Linh để được tha về nước. Vì có công trong cuộc chiến này, ông được ban quốc tính; lại được thụ phong làm Phụ quốc Thái phó, kiêm các hàm như Dao thụ chư trấn Tiết độ, Đồng trung thư môn hạ, Thượng trụ quốc, Thiên tử nghĩa đệ cùng Phụ quốc thượng tướng quân. Với danh xưng "Thiên tử nghĩa đệ", tước Khai quốc công.

Năm Nhâm Tý (1072) Lý Thánh Tông qua đời. Lý Nhân Tông nối ngôi lúc 7 tuổi. Thái sư đầu triều là Lý Đạo Thành tôn Hoàng hậu Dương thị làm Hoàng thái hậu, buông rèm cùng nghe chính sự. Mẹ đẻ của Nhân Tông là Thái phi Ỷ Lan không được dự vào việc triều đình, bèn câu kết Lý Thường Kiệt khi đó làm Đô úy, chức vụ ở dưới Lý Đạo Thành, thành một thế lực chống lại. Nghe lời mẹ đẻ, tháng 6 năm 1072, tức là 4 tháng sau khi lên ngôi, Nhân Tông phế truất, bắt giam Thượng Dương Thái hậu cùng 72 thị nữ trong lãnh cung rồi chôn sống theo Thánh Tông. Nhiều nhận định cho rằng đây là một sai lầm đạo đức nghiêm trọng của Ỷ Lan. Với Lý Thường Kiệt, phải chăng do trung quân mà thiếu sáng suốt?!

Sau đó, Lý Đạo Thành bị giáng chức làm "Tả Gián nghị đại phu" và bị biếm truất đi trấn thủ Nghệ An. Hoàng thái phi Ỷ Lan được tôn làm Hoàng thái hậu, Lý Thường Kiệt giữ vai phụ chính trong triều.

Năm Ất Mão (1075), nhà Tống lại gây sự xâm lược Đại Việt. Lý Thường Kiệt và Tôn Đản đem hơn 100.000 quân thủy bộ đi đánh.

Quân Đại Việt không những ngăn chặn ở biên giới mà Lý Thường Kiệt còn tiến công phủ đầu sâu vào trong đất Tống hàng trăm cây số; lần lượt hạ thành châu Khâm, châu Liêm và châu Ung, tiến đánh cả Tân Châu rồi rút quân về.

Từ xưa đến nay chưa hề có võ công nào trên đất giặc vang dội như trận này.

Sử thần Ngô Thì Sĩ, trong sách Việt Sử Tiêu Án, bình:

“Nước ta đánh nhau với quân nước Trung Hoa nhiều lần, từ vua Nam Đế trở về trước, việc đã lâu rồi, sau này vua Ngô Tiên Chúa đánh Bạch Đằng, vua Lê Đại Hành đánh trận Lạng Sơn, vua Trần Nhân Tôn đánh đuổi được Toa Đô, Thoát Hoan, những trận được vẻ vang đó là câu chuyện hãnh diện của nước ta, nhưng đều là giặc đến đất nước, bất đắc dĩ mà phải ứng chiến. Còn đến đường đường chính chính đem quân vào nước người, khi đánh không ai địch nổi, khi kéo quân về không ai dám đuổi theo, như trận đánh Ung Liêm này thật là đệ nhất võ công, từ đấy người nước Tầu không dám coi thường chúng ta, đến những đồ cống, hình thức thơ từ, không dám hà trách, chỉ sợ lại sinh ra hiềm khích. Đến thơ từ của nước ta đưa cho Trung Hoa chỉ dùng có hai tấm ván sơn đen, liệt tên vài vị đại thần dùng ấn tín Trung thư môn hạ mà đóng vào, thế thì triều Lý được trịch với Tống nhiều lắm.

Để phục hận, tháng 3 năm Bính Thìn (1076), nhà Tống đem 10 vạn quân tiến đánh Đại Việt.

Lý Thường Kiệt thống lĩnh quan quân Đại Việt chủ động dựa vào địa thế núi non hiểm trở của biên giới để phòng thủ. Quân ta gan dạ chống trả nhưng giặc cậy thế đông tràn xuống rất nhanh. Lý Nhân Tông sai Lý Thường Kiệt lập phòng tuyến sông Như Nguyệt. Cùng lúc đó, thủy binh thì chặn đánh ở sông Phú Lương/Nhị Hà. Lý Thường Kiệt dùng “Thơ thần” (Nam Quốc Sơn Hà) để khích lệ tinh thần quân sĩ. "Đang đêm, nghe tiếng vang trong đền đọc bài thơ ấy quân ta đều phấn khởi. Quân Tống sợ, táng đảm, không đánh đã tan".

Quân Tống tiến không được, thoái không xong, hao mòn vì chiến sự và lam chướng, lại không được tiếp viện. Quân Đại Việt tập kích doanh trại của Phó tướng Triệu Tiết. Quân Tống 10 phần chết đến 6, 7 phần. Lý Thường Kiệt biết tình thế quân Tống đã lâm vào thế bí, mà quân ta cũng nhiều tổn thất, nhất là trận đánh trên sông Phú Lương/Nhị Hà, nên sai sứ sang xin "nghị hòa" để quân Tống rút về. Quách Quỳ vội chấp nhận và rút quân.

Binh nghiệp của Lý Thường Kiệt chưa dừng lại ở đây. Năm Quý Mùi (1103), ông cầm quân đi đánh Lý Giác ở Diễn Châu. Năm Giáp Thân (1104), khi đã 85 tuổi, ông cầm quân đi đánh Chiêm Thành, lấy lại được 3 châu mà trước kia vua Chiêm là Chế Củ đã cắt cho Đại Việt.

Tháng 6 năm Ất Dậu (1105), Thái úy Lý Thường Kiệt mất, thọ 86 tuổi. Lý Nhân Tông truy phong ông làm Nhập nội điện đô tri Kiểm hiệu Thái úy bình chương Quân quốc trọng sự, tước Việt quốc công.
Lý Thường Kiệt là công thần bậc nhất cùng nhiều vị khác của triều Lý. Nhưng về tầm vóc, sự ảnh hưởng chính trị và quân sự, và cả các lĩnh vực khác, ông phải là nhân vật số một.

Sự nghiệp của Lý Thường Kiệt không chỉ ở sa trường. Với vai trò Thiếu úy phụ chính nhà vua hay lúc về già trị nhậm trấn Thanh Hoa, ông đã góp công lớn trong công cuộc xây dựng đất nước, chăm lo đời sống Nhân dân. Đây là thời kỳ phát triển đỉnh cao của vương triều Lý trên mọi lĩnh vực chính trị, xã hội, kinh tế, văn hóa.

TAG: Lý Thường Kiệt công thần nhà Lý thiền sư Vạn Hạnh lý công uẩn
 
Tin khác
Andy Murray xác nhận dự US Open
Andy Murray xác nhận dự US Open
Kinhtedothi - Cựu tay vợt số một thế giới Andy Murray xác nhận, anh đã được trao vé đặc cách tham dự giải Grand Slam sân cứng ở New York cuối tháng 8 này.
FIFA nói về Văn Hậu và nhắc lại chiến tích FIFA U20 World Cup 2017
FIFA nói về Văn Hậu và nhắc lại chiến tích FIFA U20 World Cup 2017
Kinhtedothi - Trên trang chủ trên trang chủ của Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA) đã đăng tải bài viết về hậu vệ Đoàn Văn Hậu. Đặc biệt, FIFA đã gợi nhớ về chiến tích tại giải FIFA U20 World Cup 2017 tại Hàn Quốc.
Đổi thay trong thói quen cầu may của sĩ tử
Đổi thay trong thói quen cầu may của sĩ tử
Kinhtedothi - Còn 2 ngày nữa, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2020 sẽ diễn ra. Những ngày qua, để mong thi cử đỗ đạt, nhiều sĩ tử đã đến những nơi thờ tự như Văn Miếu – Quốc Tử Giám, đền Ngọc Sơn và nhiều điểm văn hóa tâm linh để dâng hương cầu may mắn. Đây là một thói quen văn hóa đã có từ lâu đời. Tuy nhiên ngày nay, phong tục này đã có nhiều đổi thay.
“Lựa chọn số phận” tập 36: Cường khẳng định tình yêu với Trang
“Lựa chọn số phận” tập 36: Cường khẳng định tình yêu với Trang
Kinhtedothi - Đối diện với những trắc trở trong chuyện tình cảm, Cường đã khẳng định mình luôn quan tâm, dành tình cảm với Trang.
Lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa lên tiếng, 'bầu' Đệ rút quyết định bỏ V-League 2020
Lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa lên tiếng, "bầu" Đệ rút quyết định bỏ V-League 2020
Kinhtedothi - Chia sẻ với truyền thông Việt Nam chiều 6/8, Giám đốc Sở VH-TT&DL Thanh Hóa Phạm Nguyên Hồng cho biết UBND tỉnh Thanh Hóa không có chủ trương bỏ V-League 2020 trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
Vòng loại World Cup 2022 khu vực châu Á: Việt Nam gặp Malaysia vào ngày 13/10
Vòng loại World Cup 2022 khu vực châu Á: Việt Nam gặp Malaysia vào ngày 13/10
Kinhtedothi - Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) đã ban hành lịch thi đấu các giải đấu cấp đội tuyển (ĐT) vào cuối năm 2020.
Phim Việt kỳ vọng vào những gương mặt mới
Phim Việt kỳ vọng vào những gương mặt mới
Kinhtedothi - Gần đây, nhiều diễn viên nổi tiếng được khán giả yêu thích như Bảo Thanh và Phương Oanh truyên bố dừng đóng phim.
“Lựa chọn số phận” tập 35: Cường ân ái với người yêu cũ, Trang nổi điên
“Lựa chọn số phận” tập 35: Cường ân ái với người yêu cũ, Trang nổi điên
Kinhtedothi - Trong preview tập 35 bộ phim “Lựa chọn số phận”, dù bà An ngăn cấm nhưng Cường vẫn để người yêu cũ ngủ tại nhà mình. Sau đó, hai người đã có những cử chỉ ân ái.
Cuộc chiến “HLV nội- ngoại” 15-4
Cuộc chiến “HLV nội- ngoại” 15-4
Kinhtedothi-19 mùa giải bóng đá chuyên nghiệp, các HLV ngoại chỉ có 4 lần được hưởng niềm vui nâng cao Cúp vàng. Ngay cả HLV Petrovic người Serbia đã từng vô địch Champions League nhưng cũng chỉ giành Á quân cùng Thanh Hóa mùa giải 2016.
Thanh Hóa kiến nghị bỏ V-League 2020
Thanh Hóa kiến nghị bỏ V-League 2020
Kinhtedothi - Chủ tịch CLB Thanh Hóa Nguyễn Văn Đệ đã có công văn gửi Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) và Công ty cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam (VPF) tạm dừng không tham gia các trận đấu còn lại cùa V-League 2020.
Xử nghiêm hành vi cố tình ăn mặc phản cảm
Xử nghiêm hành vi cố tình ăn mặc phản cảm
Kinhtedothi - Sau khi tiến hành các bước xác minh vụ việc, lập biên bản vi phạm, cuối tháng 7/2020, Thanh tra Sở VH&TT Hà Nội ra quyết định xử phạt chủ cơ sở kinh doanh quán bar 40 triệu đồng và đình chỉ 4 tháng biểu diễn với 8 người mẫu, vũ công (trong đó có DJ Ngân 98) liên quan đến vụ ăn mặc phản cảm hôm 23/7. Theo nhận định của dư luận, đây được coi là mức phạt cao nhất trong các vụ việc vi phạm về hành vi ăn mặc phản cảm đã từng xảy ra ở Hà Nội.