Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

Mẹ thiên nhiên nổi giận

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng vĩ 25-04-2020 09:39
Kinhtedothi - Ai cũng có những ký ức đong đầy, có vui có buồn, có cái muốn quên đi và có cái thì không thể quên, đó là ký ức về thiên thai, dịch bệnh, là sự nổi giận của mẹ thiên nhiên với hành động vô ý thức của loài người.

Một buổi sáng 1971, tinh mơ tôi thấy cả xóm nổi lên những tiếng gõ râm ran, giòn tan. Đó là tiếng dao quắm gõ vào đòn càn, đòn xóc tre. Lạ quá, tôi bật dậy cũng vớ lấy dao và đòn. Cả làng ào ào kéo lên núi cấm. Đó là dãy đồi toàn cây dẻ, đang độ rợp đồi, đã làm cột phên được. Trời chưa tan sương mà từ mái núi kia, dân mấy xóm dưới đã kìn kìn gánh củi về. Chúng tôi cũng dành lấy một khoảng rộng, chặt như điên như dại.

Té ra là, sắp lên hợp tác xã cấp cao toàn xã mà dãy núi cấm này là của hợp tác cũ của chúng tôi, gồm 7 đội sản xuất. Người ta sợ khi thành của chung thì không giữ được nữa nên hò nhau chặt hết về. Nhà nào cũng có những đống củi chất ngất, để lâu làm mồi cho mối đùn. Dãy núi trọc trơ trông thật lạ lẫm.

Đến mùa Đông kéo mật thì người ta lên đó, đào hết cả gốc dẻ về làm củi đốt lò. Lúc này thì núi mới thật sự là núi trọc, cỏ cũng không mọc nổi vì nóng.Tai ương đến liền và kéo dài đằng đẵng 10 năm trời. Cứ mùa Hè, giếng trong làng cạn sạch. Vào đêm trăng là cả làng gồng gánh đi xa 4km xuống tận sông đào để gánh nước về ăn.

Gió nam thổi, năm nào tre cả làng cũng khô trắng xóa. Các cụ ngồi nói, chỉ cần que diêm là cả làng hỏa hoạn. Mưa dông xong, các cánh ruộng chân núi tinh cát là cát, trồng khoai cũng không lên. Con người cũng khô quắt lại.

May sao từ 1981, những chương trình tái trồng rừng về với quê. Và cuộc sống bây giờ đã mát mẻ hơn bội phần, tre không cháy, khe giếng không hề cạn nữa. Tết 1990, tôi trở lại vùng rừng mà trước đó 22 năm mình đã sơ tán. Hoàn toàn lạ lẫm vì những cánh rừng săng lẻ, cà ổi, giang nứa quanh nhà trước đây đã hoàn toàn biến mất.

Ông dượng buồn nói: “Muốn vô rừng thì chắc phải đi 50 cây số chưa chắc đã có. Chỉ mía với lạc mà thôi”. Ngoài bờ sông, chú em khai thác cát bằng gầu, đổ cao như núi, ô tô ra vào lấy cát mù mịt cả vùng.

Hè 2002, tôi trở về bên sông Đáy, đoạn chảy qua thị trấn Quế. Tôi ra bến để nhớ về người anh đang cách xa nửa vòng trái đất. Định xuống bên sông rửa mặt thì có tiếng gọi giật sau lưng: “Bác đừng rửa, đêm về ngứa không chịu nổi đâu. Bao tải người ta còn không giặt nữa là”.

Một đời người, dù sống chưa đủ dài, chúng ta cũng sẽ đầy ký ức xót lòng về nước để mà lo, mà buồn, mà sợ. 75% trái đất này được bao phủ bởi nước nhưng nước có thể uống được chỉ có 0,3% thôi. Thật là nhỏ. Cách nay 2.000 năm, dân số trên trái đất là 250 triệu người dùng nước thì nay đã 7,594 tỷ người rồi.

Mỗi người chúng ta thì đến 73% trọng lượng là nước. Điều này mang thông điệp rằng, chúng ta mãi mãi là một bộ phận của thiên nhiên. Không có nước sẽ không có bất cứ một sinh mệnh nào trên trái đất này để nuôi sống chúng ta. Phát hiện sự sống trên những hành tinh xa xôi, trước hết, người ta xem rằng ở đó có dấu hiệu của nước không. Nước với sự vận động của nó, chính là nguyên nhân, là cội nguồn của khí hậu. Nó là cội nguồn sự sống.

Không thể không công nhận trong trường kỳ lịch sử, con người đã chinh phục và đã “chiến thắng” thiên nhiên. Con người càng ngày càng đông đảo lên, mạnh hơn, to lớn hơn và tuổi thọ trung bình kéo dài hơn. Nhưng cửa ngõ của sự giới hạn đã đến rất gần. Những xung đột về nguồn nước đang có dấu hiệu căng thẳng lên từng ngày khi mà các dòng sông, các nguồn nước thường đi qua lãnh thổ các quốc gia khác nhau.

Chủ nghĩa dân tộc, tư tưởng bành trướng, sự xung đột văn hóa đang lớn dần lên từng ngày. Cũng như trong quá khứ, người ta dùng nguồn nước để khống chế các dân tộc khác. Sự cạnh tranh về nước sạch rồi sẽ khốc liệt hơn sự cạnh tranh về dầu mỏ trong cả thế kỷ vừa qua.

Trong tiếng Việt, quốc gia - dân tộc được gọi là Nước. Từ nước có cội nguồn ngôn ngữ phương Nam. Nó tương đồng với Ia, Ja, Đa, Đak, Đak rum, Rác, Nác, Nước… vốn dùng để chỉ một cộng đồng tụ cư bên một nguồn nước. Bảo vệ độc lập dân tộc chúng ta gọi là giữ nước. Nhưng để an toàn, an sinh và phát triển cho tương lai muôn đời, chắc chắc chúng ta cần cứu lấy những dòng sông, cần giữ NƯỚC theo nghĩa đen thiệt thà của nó.

TAG: thiên nhiên Môi trường sự sống
 
Tin khác
“Hoa hậu đi hát” Tuyết Nga tốt nghiệp đại học thanh nhạc
“Hoa hậu đi hát” Tuyết Nga tốt nghiệp đại học thanh nhạc
Kinhtedothi - Từng được nhiều khán giả gọi bằng cái tên “hoa hậu đi hát”, Tuyết Nga đã vừa tốt nghiệp đại học thanh nhạc như để chứng minh cô là một ca sĩ chuyên nghiệp chứ không phải kiểu người đẹp lấn sân ca hát như là một trào lưu trong giới chân dài.
28 năm chờ ngày 'Sông Lam gọi Núi Hồng'
28 năm chờ ngày "Sông Lam gọi Núi Hồng"
Kinhtedothi-28 năm mới có cơ hội để chứng kiến trận derby của 2 đội bóng nằm bên 2 bờ Sông Lam. Nhưng quả thật với tình cảnh như hiện nay, người xứ Nghệ vừa mừng, vừa lo cho 2 đội bóng.
Nam Định- Quảng Ninh: Sóng ở đáy sông
Nam Định- Quảng Ninh: Sóng ở đáy sông
Kinhtedothi-Do điều lệ quy định bảo lưu điểm lượt đi, nên với cuộc đua trụ hạng không gì tốt hơn là “vật ngửa” những đội cạnh tranh trực tiếp ngay trên sân nhà. Đội bóng Nam Định đang nằm đúng thế đó khi tiếp Quảng Nam.
Ra mắt bản tiếng Việt “Báo cáo toàn cầu về Đổi mới sáng tạo trong báo chí 2020-2021”
Ra mắt bản tiếng Việt “Báo cáo toàn cầu về Đổi mới sáng tạo trong báo chí 2020-2021”
Kinhtedothi - Ngày 8/7, Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) chính thức ra mắt “Báo cáo toàn cầu về Đổi mới sáng tạo trong báo chí 2020 - 2021” bằng tiếng Việt - cuốn cẩm nang hữu ích dành cho các lãnh đạo, quản lý, các phóng viên, biên tập viên, cũng như những người làm truyền thông doanh nghiệp để thích ứng với môi trường báo chí đang thay đổi nhanh chóng.
Vòng 9 V.League 2020: “Dồn toa” và cơ hội của những đội cuối bảng xếp hạng
Vòng 9 V.League 2020: “Dồn toa” và cơ hội của những đội cuối bảng xếp hạng
Kinhtedothi-Vòng 8 được chốt lại bằng 2 sự kiện, SHB.Đà Năng đo ván Thanh Hóa bằng chính ngoại binh cũ của đội bóng xứ Thanh, cùng tiếng còi rất lạ ở sân Tam Kỳ. Không biết điều gì sẽ xẩy ra tại vòng đấu này?
SEA Games 31 tại Việt Nam sẽ không thành lập làng vận động viên
SEA Games 31 tại Việt Nam sẽ không thành lập làng vận động viên
Kinhtedothi - Theo ông Trần Đức Phấn - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thể dục thể thao (TDTT), SEA Games 31 diễn ra tại Việt Nam sẽ không xây dựng mới hay thành lập làng vận động viên.
Hơn 100 vận động viên khuyết tật Hà Nội được khám sức khoẻ chuẩn bị cho ASEAN Paragames 11
Hơn 100 vận động viên khuyết tật Hà Nội được khám sức khoẻ chuẩn bị cho ASEAN Paragames 11
Kinhtedothi - Sáng 8/7, tại Hà Nội, Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể dục - thể thao Hà Nội đã tổ chức khám sức khỏe cho 123 vận động viên khuyết tật thuộc đoàn thể thao khuyết tật Hà Nội.
Tiếng còi xe: Đừng làm khổ nhau
Tiếng còi xe: Đừng làm khổ nhau
Kinhtedothi - Bíp bíp… Bim… bim… Tiếng còi xe giục giã. Dòng xe máy chen kín phần mặt đường bên phải mà những chiếc ô tô không thể lấn làn thêm được nữa. Mới hơn 7 giờ sáng ngày 7/7, đường Trần Duy Hưng đã chật kín xe và người. Hôm nào cũng thế, dòng xe bên làn đường vào nội thành cũng đông, nhưng hôm nay dường như chật hơn, dòng người xe cứ nhích từng chút một. Mồ hôi vã trên mặt, thấm ướt lưng áo người đi đường.
[Infographic] Vĩnh biệt Nghệ sĩ ưu tú Hoàng Yến - diễn viên gạo cội của làng điện ảnh Việt Nam
[Infographic] Vĩnh biệt Nghệ sĩ ưu tú Hoàng Yến - diễn viên gạo cội của làng điện ảnh Việt Nam
Kinhtedothi - Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Yến qua đời chiều 4/7 tại nhà riêng, thọ 88 tuổi. Lễ viếng của bà được cử hành vào hồi 9 giờ sáng 9/7 tại Nhà tang lễ Quốc gia số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội.
NSƯT Hoàng Yến - “của để dành” của màn ảnh Việt
NSƯT Hoàng Yến - “của để dành” của màn ảnh Việt
Kinhtedothi - Là con gái phố cổ nhưng NSƯT Hoàng Yến thường được giao vào vai phụ nữ nông thôn, nghèo khổ, những bà mẹ Việt Nam đôn hậu, suốt đời tần tảo vì chồng, vì con... Sinh năm 1933 tại Hà Nội, bà từng công tác tại Đoàn kịch – điện ảnh của Hãng Phim truyện Việt Nam. Bà vừa qua đời chiều 4/7/2020, hưởng thọ 88 tuổi.
'Lời muốn nói' của người hâm mộ SLNA
'Lời muốn nói' của người hâm mộ SLNA
Kinhtedothi-Sau 3 trận thua liên tiếp, SLNA đang chìm dần xuống đáy bảng xếp hạng. Trên diễn đàn của cổ động viên xứ Nghệ đã xuất hiện tâm thư rất đáng suy ngẫm.