Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

Những phong tục tập quán trong ngày Tết cổ truyền ở Việt Nam

Theo TTXVN 24-01-2020 14:33
Tết Việt Nam chứa đựng và mang đậm bản sắc của dân tộc. Trải qua bao biến động của lịch sử, người Việt vẫn gìn giữ được những phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc trong ngày Tết.
Sắp dọn bàn thờ
Trong gia đình người Việt thường có một bàn thờ tổ tiên, ông bà. Tùy theo từng nhà, cách trang trí và sắp đặt bàn thờ khác nhau. Bàn thờ là nơi tưởng nhớ, là thế giới thu nhỏ của người đã khuất.
Việc chăm chút bàn thờ là cách để con cháu bày tỏ lòng yêu kính và tưởng nhớ đến tổ tiên, ông bà.
Lễ vật dâng cúng ngày Tết thường là cặp bánh chưng xanh, mâm ngũ quả (tùy mỗi miền có sự biến thiên các loại quả, nhưng mỗi loại quả đều có ý nghĩa); một lọ hoa tươi (hoặc một cành đào nhỏ); hộp bánh, chai rượu… Ngoài ra còn có hai cây mía đặt ở hai bên bàn thờ, với ý nghĩa để các cụ chống gậy về với con cháu, dẫn linh hồn tổ tiên từ trên trời về hạ giới…
Mâm cơm miền Bắc được tái hiện trong không gian Tết nhà Việt. (Ảnh: Mỹ Phương/TTXVN)
Đây chính là nét văn hóa truyền thống góp phần bảo tồn di sản tinh thần và đạo đức trong đời sống con người lưu truyền từ ngàn xưa.
Lễ tổ tiên ngày Tết
Người Việt Nam có tục hằng năm mỗi khi Tết đến lại trở về sum họp dưới mái ấm gia đình. Nhiều người muốn được khấn vái trước bàn thờ, thăm lại ngôi mộ hay nhà thờ tổ tiên.
Nhiều người cũng muốn thăm lại nơi họ đã từng sinh sống với gia đình trong thời niên thiếu. Đối với nhiều người xuất thân từ nông thôn Việt Nam, kỷ niệm thời niên thiếu có thể gắn liền với giếng nước, mảnh sân nhà. “Về quê ăn Tết” đã trở thành thành ngữ chỉ cuộc hành hương về nơi cội nguồn.
Chợ Tết
Chợ Tết có không khí khác hẳn với những phiên chợ thường ngày trong năm. Mua sắm chuẩn bị cho ba ngày Tết thường không phải để “có cái ăn” mà đó là thói quen, là không khí ngày lễ hội. Chợ Tết thường được bố trí ở những bãi đất rộng, cũng có thể diễn ra ngay nơi chợ thường ngày.
Trong chợ Tết, gần như tất cả “món ngon vật lạ” đều được bày bán. Không khí Tết thấm đượm thật sự vào những ngày này bởi sự tấp nập của cảnh người mua kẻ bán...
Trong chợ Tết, người ta mới bày bán những thứ mà quanh năm không thấy bán như lá dong, lá chuối để gói bánh chưng, củ kiệu, đu đủ làm dưa.
Người ta bán những chiếc tháp làm bằng bánh in bao giấy màu, những chiếc bánh ly bằng bột nếp hoặc bánh ngũ sắc dùng để chưng lên bàn thờ. Chợ còn bán những thứ không ăn được, nhưng vô cùng cần thiết cho ngày Tết như phong bao lì xì, giấy dán... Chợ Tết thường chấm dứt vào trước thời điểm giao thừa.
Cây nêu ngày Tết
Cây nêu là một cây tre cao khoảng 5 - 6m. Ở ngọn thường treo nhiều thứ (tùy theo từng điạ phương) như vàng mã, bùa trừ tà, cành xương rồng, bầu rượu bện bằng rơm, hình cá chép bằng giấy (để táo quân dùng làm phương tiện về trời), giải cờ vải tây, điều (màu đỏ). Đôi khi người ta còn cho treo lủng lẳng những chiếc khánh nhỏ bằng đất nung, mỗi khi gió thổi, những khánh đất va chạm nhau tạo thành những tiếng kêu leng keng nghe rất vui tai…
Người ta tin rằng những vật treo ở cây nêu, cộng thêm những tiếng động của những khánh đất, là để báo hiệu cho ma quỷ biết rằng nơi đây là nhà có chủ, không được tới quấy nhiễu…
Vào buổi tối, người ta treo một chiếc đèn lồng ở cây nêu để tổ tiên biết đường về nhà ăn Tết với con cháu. Cây nêu thường được dựng vào ngày 23 tháng Chạp, là ngày Táo quân về trời, chính vì từ ngày này cho tới đêm giao thừa vắng mặt Táo công, ma quỷ thường nhân cơ hội này lẻn về quấy nhiễu, nên phải trồng cây nêu để trừ tà. Đến hết ngày mùng Bảy tháng Giêng cây nêu được hạ xuống.
Câu đối Tết
Để trang hoàng nhà cửa và để thưởng Xuân, trước đây từ các nho học cho tới những người bình dân vẫn còn trọng tục treo “câu đối đỏ” nhân ngày Tết.
Những câu đối này được viết bằng chữ Nho (màu đen hay vàng) trên những tấm giấy đỏ hay hồng đào cho nên thường được gọi chung là câu đối đỏ.
Hoa Tết
Miền Bắc thường chọn cành đào đỏ để cắm trên bàn thờ hoặc cây đào trang trí trong nhà. Theo quan niệm, đào có quyền lực trừ ma và mọi xấu xa, màu đỏ chứa đựng sinh khí mạnh, màu đào đỏ thắm là lời cầu nguyện và chúc phúc đầu Xuân.
Miền Trung và miền Nam lại hay dùng cành mai vàng hoặc cây mai vàng hơn, màu vàng tượng trưng cho sự cao thượng vinh hiển cao sang, màu vàng còn tượng trưng cho vua (thời phong kiến). Màu vàng thuộc hành Thổ trong Ngũ hành, theo quan điểm người Việt, Thổ nằm ở vị trí trung tâm và màu vàng được tượng trưng cho sự phát triển nòi giống.
Ngoài hai loại hoa đặc trưng cho Tết là đào và mai, hầu như nhà nào cũng có thêm những loại hoa để thờ cúng và hoa trang trí.
Hoa thờ cúng có thể như hoa vạn thọ, cúc, lay ơn, hoa huệ…; hoa để trang trí thì muôn màu sắc như hoa hồng, hoa thủy tiên, hoa lan, hoa thược dược, hoa violet… Còn cây quất thường được trang trí tại phòng khách, cây quất với lộc xanh mơn mởn, hoa trắng lốm đốm, quả chín vàng ươm, tròn trịa, sum suê tượng trưng cho sự sinh sôi, thịnh vượng, tràn đầy, viên mãn kết quả.
Màu của ngày Tết
Màu chủ lực trong ngày Tết là màu đỏ.
Theo quan niệm, màu đỏ là màu phát tài và may mắn. Ngày Tết của Việt Nam ngập tràn màu đỏ: câu đối đỏ, phong bao lì xì đỏ, ruột quả dưa hấu đỏ, hạt dưa nhuộm màu đỏ, quyển lịch đỏ.
Người Việt Nam cũng thích trưng những loại hoa ánh đỏ như hồng, mãn đình hồng, hoa đào… Trang phục có tông màu đỏ cũng được ưa chuộng để mặc Tết.
Xuất hành và hái lộc ngày Tết
“Xuất hành” là đi ra khỏi nhà trong ngày đầu năm để đi tìm cái may mắn cho mình và gia đình. Trước khi xuất hành, người ta phải chọn ngày, giờ và các phương hướng tốt để mong gặp được các quý thần, tài thần, hỉ thần… Nếu xuất hành ra chùa hay đền, sau khi lễ bái, người Việt còn có tục bẻ lấy một “cành lộc” để mang về nhà lấy may, lấy phước. Đó là tục “hái lộc.”
Cành lộc là một cành đa nhỏ hay cành đề, cành si… là những loại cây quanh năm tươi tốt và nẩy lộc. Tục hái lộc ở các nơi đền, chùa ngụ ý xin hưởng chút lộc của Thần, Phật ban cho nhân năm mới. Cành lộc thường đem về cắm ở bàn thờ. Khác với miền Bắc, miền Trung không có tục hái lộc đầu năm.
Chúc Tết
Sáng mồng Một Tết còn gọi là ngày Chính đán, con cháu tụ họp ở nhà tộc trưởng để lễ tổ tiên và chúc Tết ông bà, các bậc huynh trưởng.
Theo quan niệm, cứ năm mới tới, mỗi người tăng lên một tuổi, bởi vậy ngày mồng Một Tết là ngày con cháu “chúc thọ” ông bà và các bậc cao niên.
Lì xì
Ngày Tết, người lớn thường tặng trẻ em tiền bỏ trong một bao giấy đỏ, hay “hồng bao,” gọi là “lì xì” với những lời chúc mừng ăn no, chóng lớn.
Theo cổ tích Trung Quốc thì trong “hồng bao” có 8 đồng tiền (là Bát Tiên hoá thân) được đặt dưới gối đứa trẻ để xua đuổi quỷ đến quấy nhiễu.
Xin chữ đầu xuân
Ngoài phong tục khai bút đầu năm, người Việt còn có một phong tục khác cũng đề cao tinh thần quý chữ. Đó là phong tục Xin chữ đầu năm.
Tục xin chữ đầu năm đã trở thành phong tục và nét văn hóa mỗi độ xuân về. Đầu năm thường gắn với việc cầu xin những điềm lành, việc lành trong ao ước của con người qua những cuộc hành hương về nơi linh thiêng nhất. Xin chữ là một trong những hoạt động tâm linh ấy.
Việc mang ý nghĩa này có ở nhiều nơi trên khắp mọi miền đất nước. Từ Bắc chí Nam, từ xuôi lên ngược, chẳng phân biệt giàu nghèo, sang hèn... ta thường bắt gặp những gương mặt giống nhau ở sự thành tâm của người xin chữ trước người cho chữ.
Ngày xưa là chữ Nho, ngày nay vẫn là chữ Nho, lại có thêm cả chữ Quốc ngữ, với lợi thế thông dụng, dễ đọc, dễ hiểu. Các thầy đồ Hán học và Quốc ngữ học tha hồ thả hồn theo nét bút mà tặng lại cho người xin cái tâm, cái tài của mình được gửi qua nét chữ và nội dung của chữ theo ước nguyện của người xin.
Việc xin chữ đầu năm ngày một thịnh hành, nó đang trở thành phong tục đẹp của người Việt Nam mỗi độ Xuân về Tết đến.
TAG: phong tục tập quán tổ tiên Xuân Canh Tý
 
Tin khác
Khai mạc và thi Sơ khảo cuộc thi Giọng hát hay Hà Nội 2020
Khai mạc và thi Sơ khảo cuộc thi Giọng hát hay Hà Nội 2020
Kinhtedothi - Sáng 17/9, tại Nhà Văn hóa - Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu TD&TT Hà Nội, Sở VH&TT Hà Nội tổ chức lễ khai mạc và vòng Sơ khảo cuộc thi “Giọng hát hay Hà Nội 2020”.
Hà Nội: Không gian đi bộ Hồ Gươm hoạt động trở lại từ ngày 18/9
Hà Nội: Không gian đi bộ Hồ Gươm hoạt động trở lại từ ngày 18/9
Kinhtedothi - Không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận hoạt động trở lại từ ngày 18/9/2020 (tiếp tục duy trì hoạt động từ 19h00 thứ 6 đến 24h00 chủ nhật).
[Ảnh] Công Phượng và đồng đội buồn bã lên nhận huy chương đồng sau trận thua Hà Nội FC
[Ảnh] Công Phượng và đồng đội buồn bã lên nhận huy chương đồng sau trận thua Hà Nội FC
Kinhtedothi - Không thể thi đấu do án treo giò, tiền đạo Nguyễn Công Phượng tỏ ra khá buồn bã khi lên nhận huy chương đồng sau khi đội bóng TP Hồ Chí Minh để thua 1-5 trước Hà Nội FC.
 Vòng 2 Rome Masters: Nadal, Nole khởi đầu ấn tượng
Vòng 2 Rome Masters: Nadal, Nole khởi đầu ấn tượng
Kinhtedothi - Rafael Nadal được dự đoán sẽ gặp nhiều khó khăn khi đối đầu với tay vợt đang có phong độ cao là Pablo Carreno-Busta. Tay vợt đồng hương của Nadal suýt nữa lọt tới chung kết US Open 2020 nếu như bản lĩnh hơn một chút. Tuy nhiên, Nadal đã chứng tỏ vì sao người ta phải gọi anh là "ông vua sân đất nện".
Tin tức thể thao mới nhất hôm nay 17/9: Neymar bị treo giò 2 trận, Messi lập cú đúp trong trận thắng 3-1 của Barcalona
Tin tức thể thao mới nhất hôm nay 17/9: Neymar bị treo giò 2 trận, Messi lập cú đúp trong trận thắng 3-1 của Barcalona
Kinhtedothi - Trận chung kết Cup Quốc gia 2020 đã xác định được 2 cái tên giành vé là Hà Nội FC và Viettel. Trong khi đó, Messi cho thấy tầm ảnh hưởng khi có 2 bàn thắng trong trận thắng 3-1 của Barcelona trước Girona.
“Lựa chọn số phận” tập 63: Luật sư Thắng thách thức thẩm phán Cường
“Lựa chọn số phận” tập 63: Luật sư Thắng thách thức thẩm phán Cường
Kinhtedothi - Trong review tập 63 bộ phim “Lựa chọn số phận”, luật sư Thắng cho biết, dư luận tại Tân Phú đang đồn thổi bác của luật sư Cường dính vào một dự án tham nhũng.
Cuộc đua bàn thắng đẹp nhất Asian Cup: Lê Công Vinh thất bại trước tuyển thủ Indonesia
Cuộc đua bàn thắng đẹp nhất Asian Cup: Lê Công Vinh thất bại trước tuyển thủ Indonesia
Kinhtedothi - Ở cuộc bình chọn "Bàn thắng đẹp nhất qua lịch sử các kỳ AFC Asian Cup" tiền đạo Lê Công Vinh đã thất bại trước cựu tuyển thủ Indonesia, Widodo Putra.
[Ảnh] 2 tân binh triệu đô mờ nhạt, TP Hồ Chí Minh thua 1-5 trước Hà Nội FC
[Ảnh] 2 tân binh triệu đô mờ nhạt, TP Hồ Chí Minh thua 1-5 trước Hà Nội FC
Kinhtedothi - Trong ngày thi đấu ra mắt trong màu áo của TP Hồ Chí Minh, 2 tân binh triệu đô Ariel Rodriguez và Jose Ortiz đã thi đấu mờ nhạt, không thể giúp đội bóng của mình làm nên điều bất ngờ trước Hà Nội FC.
Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia 2020 khởi tranh vào ngày 22/9
Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia 2020 khởi tranh vào ngày 22/9
Kinhtedothi - Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia – Cúp Thái Sơn Bắc sẽ chính thức khởi tranh từ ngày 22/9.
Tràn lan nội dung nhảm nhí trên Youtube
Tràn lan nội dung nhảm nhí trên Youtube
Kinhtedothi - Sở TT&TT tỉnh Bắc Giang vừa ra quyết định xử phạt Nguyễn Văn Hưng (Hưng Vlog, trú tại xã Xuân Hương, huyện Lạng Giang – con trai của bà Tân Vlog) 7,5 triệu đồng về vi phạm các quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội. Trước đó, thanh niên này đăng tải trên Youtube clip "nấu cháo gà nguyên lông" gây xôn xao cộng đồng mạng.
Nối lại truyền thống áo dài nam
Nối lại truyền thống áo dài nam
Kinhtedothi - Nói đến áo dài Việt Nam, mọi người đều nghĩ đến hình ảnh duyên dáng, nhẹ nhàng của người phụ nữ Việt mà ít ai nhớ “áo dài, khăn đóng” cũng từng là trang phục truyền thống của đàn ông Việt. Những ngày qua, ngành văn hóa Thừa Thiên Huế vừa triển khai cho toàn thể cán bộ công chức, người lao động mặc áo dài trong ngày thứ 2 đầu tháng. Qua đó cho thấy, áo dài nam đang dần nối lại mạch truyền thống đã từng bị đứt gãy.