Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

Quản lý lễ hội: Cần “vị thần” giúp chấn chỉnh những phản cảm

Linh Anh 11-02-2017 09:27
Kinhtedothi - Nửa tháng diễn ra mùa lễ hội năm 2017, trên các phương tiện truyền thông toàn những hình ảnh chen lấn, xô đẩy và đè đầu, giẫm đạp nhau.

Trong khi người người, nhà nhà đua nhau đi lễ hội để cầu may mắn, tài lộc cho riêng mình, lễ hội càng được "thổi thiêng" để trục lợi; thì ngành văn hóa lại không tìm được một "vị thần" chỉ lối tìm ra phương pháp giúp lễ hội hết phản cảm.

Ngăn hiến sinh bạo lực, phình bạo lực đánh đấm
Hội Ném Thượng (Bắc Ninh) có 2 năm yên ả, không còn cảnh chém lợn giữa sân đình mà đưa vào khu vực kín. Kết quả giảm bạo lực chém giết động vật của Hội Ném Thượng không chỉ thuộc về công lao của lãnh đạo hay ngành văn hóa tỉnh Bắc Ninh, mà còn là câu chuyện thực địa nhiều lần của nhiều cán bộ Bộ VHTT&DL. Đầu mùa hội năm 2017, với kinh nghiệm ngăn chặn bạo lực lễ hội hiến sinh, Bộ VHTT&DL cũng kịp thời chỉ đạo Sở VHTT&DL tỉnh Yên Bái ngăn chặn cảnh treo đầu trâu của lễ hội đền Đông Cuông ngay khi mạng xã hội và truyền thông lên tiếng.

 Cảnh ẩu đả tại Lễ hội phết Hiền Quang, tỉnh Phú Thọ năm 2017. Ảnh: Phạm Hùng

Chưa bao giờ lễ hội hết “nóng”. Bởi khi hàng loạt sự vụ phát lộc thành ném lộc của sư ông tại chùa Hương, xô nhau giẫm đạp đến chảy máu ở Hội Phết Hiền Quan, Hội Gióng Sóc Sơn… vẫn còn thì Ban tổ chức không chỉ bị giới truyền thông chất vấn, mà câu hỏi lớn của người dân "bao giờ có mùa hội bình yên" luôn còn đó. Năm nay, Bộ VHTT&DL gần như triệt để được lễ hội hiến sinh bạo lực thì vẫn không ngăn được bạo lực đánh đấm. Nhìn cảnh nhốn nháo lao vào "đè đầu cưỡi cổ", cầm gậy phang nhau ở Hội Phết Hiền Quan hôm 13 tháng Giêng (9/2), GS Trần Lâm Biền còn cho rằng, lễ hội đang trở lại thời hỗn loạn khởi đầu của loài người. Ở các lễ hội khác như Hội Lim, Hội chùa Hương, Hội Gióng Sóc Sơn cũng luôn đông nghẹt hàng ngàn, thậm chí hàng vạn người dự hội. Để rồi, thanh niên đánh bà già chỉ vì nhỡ giẫm lên chân nhau, hoặc tranh cướp lộc trầu cau, giò hoa tre. Dẫu có nỗ lực, cán bộ quản lý văn hóa từ Bộ, Sở đến phòng văn hóa cũng không ngăn được hết hình ảnh phản cảm trong lễ hội.
Đổ ụp các giá trị lễ hội
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Huy – Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa: “Mặt trái của lễ hội không nằm trong bản chất của hội làng mà phát sinh trong thời kỳ mới”. Thực tế, ngay sau lễ hội cướp phết Hiền Quan, chiều ngày 13 tháng Giêng, ông Đỗ Văn Nhàn, người gắn bó với vai trò của Hội Phết mấy chục năm qua cũng thừa nhận lễ hội có lịch sử 2000 năm của làng Hiền Quan không có đánh nhau mà chỉ là đánh phết, tranh phết. Nhưng từ khi lễ hội không còn của nội bộ xã, mà 5 năm một lần lễ hội còn trở thành sân chơi liên kết với các tỉnh xung quanh, nên người ngoại tỉnh về hội rất đông. Và hội tranh phết thành hội cướp phết. Bản chất của lễ hội đã thay đổi nên dù có dùng giải pháp nào thì nét đẹp của lễ hội truyền thống cũng thành hỗn chiến vì nếu trước kia chỉ có 100 người đánh, tranh phết nay là hàng ngàn người, tứ xứ khắp nơi đến hội cướp phết chờ may.
Cho rằng mặt trái của lễ hội đã làm đổ ụp các lễ hội có giá trị văn hóa khác, ông Huy lấy ví dụ về hội bơi chải ở làng Lưu Xá (Chương Mỹ), hoặc hội rước nước ở Đền Và (Sơn Tây), hội Đền Trấn Vũ (Long Biên)… những địa bàn cách trung tâm Hà Nội chỉ trên dưới 50km nhưng vẫn giữ được nét bình yên của hội làng. “Người dân nơi đây cần và khát khao hội làng. Văn hóa lễ hội như hơi thở cuộc sống của họ, niềm tin tâm linh giúp họ nạp năng lượng làm việc cho cả năm. Họ thức dậy từ 2 - 3 giờ sáng, thực hiện các nghi lễ với chiều dài hơn chục cây số. Không chen lấn, không xô đẩy, mọi mối bất hòa trong năm của hàng xóm, láng giêng có thể được hòa giải ngay trong lễ hội. Và không chỉ ở địa bàn Hà Nội, nhiều tỉnh, thành khác, ở nhiều xã, làng vẫn giữ được các lễ hội truyền thống như vậy” – ông Huy nhấn mạnh.
Có nghị định sẽ hết phản cảm?
Năm 2012, các nhà quản lý khấp khởi hy vọng đưa lễ hội vào quy chuẩn nhờ Đề án Quy hoạch tổng thể lễ hội giai đoạn 2013 - 2015, định hướng đến năm 2020. Nhưng rồi Quy hoạch đó chưa thành đã bị bỏ lửng vì không khả thi. Và để giải quyết triệt để các hình ảnh phản cảm của lễ hội, cuối năm 2016, Bộ có quyết định thành lập tổ công tác lập đề nghị xây dựng Nghị định của Chính phủ về quản lý hoạt động lễ hội - một công cụ có tính pháp lý để quản lý lễ hội trong tương lai. Nhiệm vụ của Nghị định là phải lường trước được những phảm cảm có thể phát sinh. Ngoài ra, Nghị định cũng sẽ quy định chế tài xử phạt đối với tập thể và cá nhân vi phạm. "Khi mà chế tài chưa đủ sức răn đe thì vi phạm đó còn tiếp tục tái diễn. Nhưng trong quản lý thì chúng tôi không hy vọng rằng mình sẽ phải phạt thật nặng, mà chỉ hy vọng là sai phạm không diễn ra. Làm thế nào đó để hiệu lực của công tác quản lý Nhà nước đối với chính quyền địa phương trong việc quản lý và tổ chức lễ hội phải mạnh mẽ hơn, thiết thực hơn và hiệu quả hơn" - bà Trịnh Thị Thủy - Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở (Bộ VHTT&DL) chia sẻ. Được biết Thủ tướng yêu cầu Bộ VHTT&DL khẩn trương hoàn thiện Nghị định này, dự kiến xong trong năm 2017.
Nhiều người không hy vọng vào Nghị định sẽ là một "vị thần" giúp ngành văn hóa chấn chỉnh những sai phạm trong lễ hội. Bởi liệu Nghị định có định nghĩa được thế nào là phản cảm, xử phạt được những hình thức thổi thiêng, trục lợi tín ngưỡng của rất nhiều di tích đang tồn tại nhiều năm nay. Nhưng theo TS Trần Hữu Sơn - Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian, nguyên Phó Giám đốc Sở VHTT&DL Lào Cai: "Có Nghị định vẫn hơn không". Song, cách thức xây dựng Nghị định cần thay đổi, không nên chỉ một chiều là bộ phận chuyên môn xây dựng, trình Bộ Tư pháp thẩm định và trình Chính phủ ban hành, mà cần tổ chức hội thảo tranh thủ ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các sở văn hóa và cộng đồng nơi sở hữu các lễ hội: “Trước kia, các đơn vị xây dựng Nghị định cũng gửi văn bản đề nghị các sở văn hóa góp ý mỗi khi thực hiện Nghị định, nhưng sẽ không hiệu quả; muốn tận dụng được chất xám cũng như kinh nghiệm thực địa thì nên tổ chức hội nghị tranh luận”.
Bao năm nay, Bộ VHTT&DL chưa thể định hướng, dự báo mà chỉ đi sau để chữa cháy sự vụ nên lấp được mặt trái này thì phình mặt trái khác. Chính vì vậy, nếu Nghị định về quản lý lễ hội được xây dựng bài bản, bao quát và thực hiện được các tham vọng mà ngành văn hóa đề ra, cùng với những biện pháp mạnh tay của Chính phủ như: "Xử lý cán bộ đi lễ chùa giờ hành chính, hạn chế quan chức tham gia dự hội", thì có thể lễ hội sẽ tìm lại được sự bình yên sau bao năm mệt nhoài vì phản cảm.

"Để ngăn được bạo lực ở Hội Phết Hiền Quan không chỉ dừng lại ở việc dùng biện pháp tổ chức lễ hội theo kiểu trở lại đánh phết như nguyên bản mà cần có chế tài xử lý ứng xử của người dân. Khách thập phương đến dự hội mà thiếu văn minh thì cần xử phạt hành chính, đồng thời đưa lên phương tiện truyền thông như một cách phê bình để nêu gương và rút kinh nghiệm.
TS Trần Hữu Sơn - Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian

Trong hơn 7.000 lễ hội mà Việt Nam sở hữu, lễ hội bạo lực “chỉ đếm trên đầu ngón tay”, nhưng cách tuyên truyền của truyền thông khiến người dân cảm thấy lễ hội giờ đây chỉ còn là bạo lực. " - PGS.TS Bùi Quang Thắng – Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam

TAG: Lễ hội cướp phết Văn hóa
 
Tin khác
Đau đáu bảo tồn di sản làng cổ
Đau đáu bảo tồn di sản làng cổ
Kinhtedothi - Để lưu giữ những nét đẹp của làng cổ truyền thống, Viện Bảo tồn di tích vừa ra mắt ấn phẩm “Kiến trúc làng cổ Việt Nam qua tư liệu Viện Bảo tồn di tích – tập 1”, giới thiệu kho tàng di sản làng cổ, trong đó có Thủ đô Hà Nội.
“Lựa chọn số phận” tập 39: Trang ngủ với người đàn ông khác, đòi chia tay Cường
“Lựa chọn số phận” tập 39: Trang ngủ với người đàn ông khác, đòi chia tay Cường
Kinhtedothi - Trang lấy nhiều lý do để chia tay Cường sau khi Đức vào viện tâm thần.
“Lựa chọn số phận” tập 38: Trang hoảng hốt khi biết em trai gây tai nạn chết người
“Lựa chọn số phận” tập 38: Trang hoảng hốt khi biết em trai gây tai nạn chết người
Kinhtedothi - Cường đã nói cho Trang biết về việc, Đức chính là người gây ra vụ tại nạn chết người ở Tân Phú gây xôn xao dư luận.
Bóng đá Việt Nam sẽ quay trở lại vào tháng 9?
Bóng đá Việt Nam sẽ quay trở lại vào tháng 9?
KInhtedothi - Nhiều khả năng các giải bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam sẽ quay trở lại vào tháng 9 sau khi phải tạm hoãn vì dịch bệnh Covid-19 vào tháng 7 vừa qua.
[Để bản sắc không bị nhạt phai] Bài 4: Gắn di sản với đời sống cộng đồng
[Để bản sắc không bị nhạt phai] Bài 4: Gắn di sản với đời sống cộng đồng
Kinhtedothi - Để di sản văn hóa, bản sắc vùng đồng bào dân tộc “ăn sâu, bám rễ” và phát huy được giá trị tích cực, việc gắn di sản với đời sống cộng đồng là giải pháp hết sức quan trọng. Mặt khác, cấp thiết cần có đề án bảo tồn mang tính tổng thế trên quy mô toàn TP để tổ chức triển khai đồng bộ từ các cấp, ban ngành, địa phương và các thành phần kinh tế.
Chương trình nghệ thuật 'Bài ca tổ quốc'
Chương trình nghệ thuật "Bài ca tổ quốc"
Kinhtedothi - Hơn bảy thập kỷ qua, muôn triệu người con đất Việt đã sát cánh bên nhau giương cao cờ đỏ sao vàng, vượt muôn vàn gian khó, đấu tranh giành độc lập, thống nhất giang sơn Tổ quốc.
Luật Hồi tỵ trong vấn đề thi cử dưới triều Nguyễn
Luật Hồi tỵ trong vấn đề thi cử dưới triều Nguyễn
Kinhtedothi - Được quy định lần đầu tiên trong bộ luật Hồng Đức thời vua Lê Thánh Tông. Đến triều Nguyễn, đặc biệt dưới thời vua Minh Mạng, luật Hồi tỵ còn triệt để hơn, được mở rộng phạm vi, đối tượng áp dụng và bổ sung những quy định mới, cụ thể, chặt chẽ hơn. Đặc biệt trong vấn đề thi cử.
[Để bản sắc không bị nhạt phai] Bài 3: Loay hoay bảo tồn di sản
[Để bản sắc không bị nhạt phai] Bài 3: Loay hoay bảo tồn di sản
Kinhtedothi - Trước sự mai một của các giá trị văn hóa truyền thống vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) của Thủ đô, câu chuyện làm thế nào để bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc một lần nữa được khơi gợi với nhiều trăn trở của chính quyền địa phương và cơ quan quản lý.
[Thông điệp từ lịch sử] Trần Thủ Độ trong dòng lịch sử
[Thông điệp từ lịch sử] Trần Thủ Độ trong dòng lịch sử
Kinhtedothi - Trần Thủ Độ (1194 – 1264) là một nhà chính trị đóng vai trò chủ sự trong các sự kiện lật đổ nhà Lý, lập nên nhà Trần, thu phục các thế lực phản loạn và trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ nhất.
Ronadol lập cú đúp, Juventus vẫn cay đắng rời Champions League
Ronadol lập cú đúp, Juventus vẫn cay đắng rời Champions League
KInhtedothi - Trong một ngày thi đấu ấn tượng và có 2 bàn thắng cho đội nhà, nhưng Ronaldo vẫn phải chấp nhận nhìn Juventus rời Champions League vì luật bàn thắng trên sân khách.
Hàng phòng ngự mắc sai lầm sơ đẳng, Real Madrid thua thảm trước Manchester City
Hàng phòng ngự mắc sai lầm sơ đẳng, Real Madrid thua thảm trước Manchester City
Kinhtedothi - Hàng phòng ngự mắc sai lầm nghiêm trọng khiến đội bóng đến từ Tây Ban Nha Real Madrid phải chấp nhận thất bại trên sân nhà của Manchester City và mất tấm vé đi tiếp tại UEFA Champions League.