Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

Quan niệm “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” dạy bạn trẻ điều gì?

Theo Dân Trí 24-01-2020 15:54
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, ngày mùng 1 được coi là ngày của các lễ nghi như chúc tụng, mừng tuổi, dành cho người quan trọng nhất trong một gia đình...

Quan niệm “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” từ lâu đã sớm ăn sâu trong văn hóa truyền thống của người Việt Nam.

Sau một năm làm việc bận rộn, Tết chính là khoảng thời gian gia đình tụ họp, kể cho nhau nghe những câu chuyện đầu năm, chúc một năm mới nhiều sức khỏe, an khang thịnh vượng.

Tết chính là cuộc sum họp trong gia đình.

Và một lịch trình quen thuộc trong 3 ngày Tết nhiều người vẫn thường được nghe đó là “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” hay “mùng 1 Tết nội, mùng 2 Tết ngoại, mùng 3 Tết thầy”.

Tuy nhiên, trong thời đại công nghệ thông tin ngày càng phát triển, nét văn hóa này có được các bạn trẻ hiểu đúng, đủ và duy trì? Phóng viên đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái để nghe bà chia sẻ về quan niệm này cũng như quan điểm về xu hướng lưu giữ nét đẹp của giới trẻ hiện nay.

Ý nghĩa của thành ngữ: “Mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy”

Người ta không xác định được thành ngữ “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” có từ bao giờ. Trong lịch sử ngàn năm dựng nước và giữ nước của Việt Nam, chỉ có thể nói thành ngữ này được xếp vào Văn hóa dân gian.

Đây là nơi chốn ra đời các tác phẩm đặc thù như truyện cổ tích, ca dao, dân ca, tục ngữ, thành ngữ… vốn là những tác phẩm văn học dân gian phi văn bản, phi tác giả và được lưu truyền bằng hình thức truyền miệng.

Theo lịch âm dương của hệ lịch Á Đông, được tính kết hợp cả chu kỳ mặt trăng lẫn mặt trời, hệ thống lịch âm dương nằm ở phía dưới tờ lịch được treo trên tường, và được bóc mỗi ngày qua.

Trên mỗi tờ lịch hiển thị một ngày với hai tên gọi, một tên theo lịch dương và một tên theo lịch âm dương, hay còn gọi là lịch ta để phân biệt với lịch tây.

Tên theo lịch tây gồm 365 ngày/năm - tính theo đơn vị mặt trời gồm 24 giờ một ngày. Tên các ngày trong tuần, tên tháng và năm, hoàn toàn theo số thứ tự. Còn theo lịch âm dương lại mang tên gọi, ngày, giờ, tháng, năm hoàn toàn khác.

PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái (Ảnh: Việt Trần)

Hai cái khác này lại dùng để chỉ một thời điểm về thời gian, là một ngày nhưng có hai cách gọi tên, bởi hai cách tính lịch khác nhau. Nên Tết tây sẽ vào ngày mùng 1 trong 365 ngày, còn Tết ta theo lịch âm dương, bao giờ cũng chênh khoảng dưới hoặc trên 1 tháng.

Thí dụ năm nay, mùng 1 Tết Canh Tý sẽ rơi vào ngày 25/01/2020. Do vậy, Tết ta bao giờ cũng rơi vào sau Tết Dương lịch. Chính vì vậy trong thực tế, những quốc gia theo lịch âm dương thường niên đã ăn hai cái Tết. Tết tây theo Dương lịch và Tết ta theo lịch Âm dương.

Thời khắc quan trọng nhất của Tết ta là ngày mùng 1 Tết. Tính theo lịch âm dương bao giờ cũng bắt đầu từ 23h00 đêm trước, cho đến 1h00 sáng Mùng 1, nên Giao thừa nhằm giờ Tý kéo dài 2 tiếng (vì chỉ có 12 tên gọi cho 24 giờ, mở đầu là giờ Tý và kết thúc là giờ Hợi).

Vì vậy, tính theo lịch ta ngày Mùng 1 là quan trọng nhất, nhưng trước ngày mùng 1, đêm Giao thừa lại là quan trọng hơn cả. Nên thời khắc thiêng liêng đó được dành cho lễ gia tiên, cúng ông bà. Và lúc đó, lễ cúng gia tiên để khởi đầu cho ngày mùng 1 Tết.

Ngày mùng 1 Tết sở dĩ dành cho người cha vì trong quan niệm truyền thống dân gian Việt Nam, người cha bao giờ cũng ở vị trí cao nhất, là trên nóc nhà, bởi thế, “con không cha như nhà không nóc”.

Ngày Mùng 1 được coi là ngày các lễ nghi như chúc tụng, mừng tuổi, dành cho người quan trọng nhất trong một gia đình. Dân gian nói vậy, chứ không cụ thể là người cha. Khi còn cụ ông cụ bà hoặc ông bà thì ngôi cao nhất vẫn là của người cao tuổi nhất trong gia đình, nhất là đàn ông…

Mùng 2 sau một chút là Tết mẹ - người giữ tay hòm chìa khóa, đảm đương mọi việc chi tiêu, bếp núc, thường được gọi là “nội tướng” trong gia đình.

Sau cha và mẹ là thầy - người dạy cho con chữ và đạo làm người, để trở thành người tử tế, biết ăn nói gói mở, biết ứng xử phải đạo với ông bà, cha mẹ, vợ chồng, bạn bè, con cái...

Đã được tôn kính là thầy, thì với người Việt, phải “tôn sư trọng đạo”: Nửa chữ cũng là thầy, một chữ cũng là thầy, nên vào dịp Tết mùng 3, hoặc có thể là mùng 2 sẽ là Tết thầy.

Tất cả những hành vi Tết đó của người Việt đã tạo nên một phong tục lễ Tết rất nhiều ý nghĩa giáo dục và nhân văn, nâng sâu sắc đặc trưng văn hóa điển hình nhất của Tết Nguyên đán là nếp sống cộng đồng.

Tết là dịp sum họp duy nhất và đầy đủ nhất của gia tiên, gia thần và gia đình, một cuộc đại đoàn viên ấm cúng nhất. Ai cũng được thêm một tuổi, nên tục mừng tuổi thật có ý nghĩa về tính cộng đồng và thành một tục lệ rất đẹp của Tết Việt

Ngoài ra, Tết lại rơi vào 2 loại năm là năm thường và năm nhuận. Vì tính theo lịch ta, cứ gần 3 năm lại dôi ra khoảng 30 ngày nên sẽ có quay vòng, cứ gần 3 năm lại có một năm nhuận một tháng.

Vì vậy ý nghĩa những ngày Tết đã được dân gian xếp theo thứ tự, thứ bậc xã hội. Và quan niệm của người Việt Nam về chuyện thờ cúng, chúc Tết nhau sẽ chúc Tết từ gia đình mình đến họ hàng, hàng xóm láng giềng....

Bởi vậy, ý nghĩa trọng thể nhất của phong tục lễ Tết chính là cuộc sum họp trong gia đình. Về quê ăn Tết có nghĩa là về quê sum họp dưới một mái nhà, để ăn Tết và tiến hành nghi lễ dành cho người ruột thịt. Cho nên mới có thành ngữ: “Mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy”.

Thế hệ trẻ nên ứng xử như thế nào trước những nét đẹp của phong tục Tết

Việc chuyển động và thêm thắt, buông bỏ những phong tục hoặc thói quen truyền thống cũng là chuyện đôi khi/nhiều khi xảy ra trong sự phát triển xã hội Việt Nam hiện đại.

Xã hội Việt Nam truyền thống vốn là một xã hội nông nghiệp căn bản là thuần nông, trong sự phát triển hiện đại, với những mục tiêu mới: Công nghiệp hóa - hiện đại hóa và đô thị hóa mà theo cụ Đào Duy Anh từng nhận định: Đó là “bi kịch của sự phát triển”.

Xã hội Việt Nam hiện đại cần phải chấp nhận và tìm cách giải quyết hữu hiệu bi kịch này. Và nền Giáo dục Việt Nam hiện đại sẽ phải là nơi tìm phương pháp tư duy nào tốt nhất để giải quyết bi kịch của sự phát triển.

Vấn đề là phải trang bị cho những người trẻ một phương pháp tư duy chính xác để có thể giúp họ vừa giữ gìn và bảo vệ những nét đẹp của phong tục, văn hóa dân tộc.

Như cách ứng xử đẹp với ông bà, cha mẹ trong việc thực hiện những nghi lễ truyền thống trong lễ Tết, lễ hội và biết tiếp thu những phong tục văn hóa tốt đẹp của thế giới.

TAG: Tết Canh Tý tết thầy tết cha tết mẹ truyền thống dân tộc
 
Tin khác
[Video] Tiền đạo Nguyễn Văn Quyết mong muốn được thầy Park gọi lên tuyển?
[Video] Tiền đạo Nguyễn Văn Quyết mong muốn được thầy Park gọi lên tuyển?
Kinhtedothi - Chia sẻ với truyền thông trong buổi chiều 19/2, tiền đạo Nguyễn Văn Quyết của Hà Nội FC cho rằng, việc được gọi lên ĐTQG hay không vẫn phụ thuộc vào HLV trưởng Park Hang-seo.
Quang Hải mong muốn người hâm mộ không bận tâm vào đời sống riêng
Quang Hải mong muốn người hâm mộ không bận tâm vào đời sống riêng
Kinhtedothi - "Tôi muốn mọi người nhìn thấy Quang Hải trên sân bóng, tôi không muốn mọi người để ý quá nhiều đến đời sống riêng tư của mình" - Quang Hải chia sẻ trước truyền thông chiều 19/2.
Tiếp tục khai quật bãi cọc tại xã Lại Xuân, Thủy Nguyên, Hải Phòng
Tiếp tục khai quật bãi cọc tại xã Lại Xuân, Thủy Nguyên, Hải Phòng
Kinhtedothi - UBND TP Hải Phòng vừa ban hành Quyết định khai quật khảo cổ khẩn cấp đối với 13 cọc gỗ phát hiện tại xã Lại Xuân, huyện Thủy Nguyên.
Hà Nội FC cầm chân Viettel trong ngày Quang Hải gặp chấn thương
Hà Nội FC cầm chân Viettel trong ngày Quang Hải gặp chấn thương
Kinhtedothi - Ở trận đấu giao hữu giữa Hà Nội FC và Viettel diễn ra vào chiều 19/2, 2 đội đã cầm chân nhau với tỉ số hòa 1-1.
Chủ tịch Hà Nội FC: TP Hồ Chí Minh và Hà Nội FC sẽ giải cơn 'đói' bóng đá cho người hâm mộ
Chủ tịch Hà Nội FC: TP Hồ Chí Minh và Hà Nội FC sẽ giải cơn "đói" bóng đá cho người hâm mộ
Kinhtedothi - Theo tân Chủ tịch CLB Hà Nội Đỗ Vinh Quang, hy vọng ở mùa giải mới CLB TP Hồ Chí Minh và Hà Nội FC sẽ cống hiến cho các khán giả một trận đấu đẹp mắt sau quãng thời gian “đói” bóng đá.
Thể thao Hà Nội thắng lớn tại Giải vô địch cử tạ trẻ và thanh thiếu niên châu Á 2020
Thể thao Hà Nội thắng lớn tại Giải vô địch cử tạ trẻ và thanh thiếu niên châu Á 2020
Kinhtedothi - Giải vô địch cử tạ trẻ và thanh thiếu niên châu Á 2020 chính thức kết thúc ngày 19/2 tại Uzbekistan. Đội tuyển cử tạ Việt Nam đã xuất sắc đoạt 13 HCV, 6 HCB và 2 HCĐ.
TP Hồ Chí Minh không được hoãn lịch AFC Cup 2020
TP Hồ Chí Minh không được hoãn lịch AFC Cup 2020
Kinhtedothi - Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) không chấp thuận lời đề nghị hoãn trận đấu của TP Hồ Chí Minh gặp Hougang United tại AFC Cup 2020.
VFF và HLV Mai Đức Chung lên tiếng về việc nợ lương và rắc rối hợp đồng
VFF và HLV Mai Đức Chung lên tiếng về việc nợ lương và rắc rối hợp đồng
Kinhtedothi - Sau khi bị phản ảnh về việc nợ lương HLV Mai Đức Chung, Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) đã lên tiếng về vụ việc.
ĐT futsal Việt Nam thua trận giao hữu cuối cùng tại Tây Ban Nha
ĐT futsal Việt Nam thua trận giao hữu cuối cùng tại Tây Ban Nha
Kinhtedothi - 2h30 ngày 19/2 theo giờ Việt Nam, ĐT futsal Việt Nam đã thi đấu trận giao hữu cọ xát cuối cùng trong đợt tập huấn tại Tây Ban Nha. “Quân xanh” của thầy trò HLV Phạm Minh Giang là CLB futsal Real Betis- đội bóng đang dẫn đầu trên BXH giải hạng 2 futsal của Tây Ban Nha.
Lựa chọn cách nổi tiếng
Lựa chọn cách nổi tiếng
Kinhtedothi - Trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, chỉ cần một bức ảnh đẹp, thước phim ngắn, hình ảnh của một người dễ dàng lan truyền trên mạng xã hội.
Vui buồn chuyện ứng xử của nghệ sĩ
Vui buồn chuyện ứng xử của nghệ sĩ
Kinhtedothi - Cùng nhau kêu gọi hiến máu cứu người, không ngại khó ngại khổ lặn lội lên với đồng bào vùng xuôi kéo điện về bản… đó là những hình ảnh thường thấy ở các nghệ sĩ như danh hài Xuân Bắc, diễn viên Bảo Thanh, ca sĩ Đông Hùng, Hoa hậu Đỗ Mỹ Linh. Những việc làm này không chỉ xuất phát từ trái tim của nghệ sĩ, mà khi làm người nổi tiếng cũng đều hiểu, việc làm đúng hay sai của họ đều có sức ảnh hưởng rất lớn đến cộng đồng.