Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

Quan niệm “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” dạy bạn trẻ điều gì?

Theo Dân Trí 24-01-2020 15:54
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái, ngày mùng 1 được coi là ngày của các lễ nghi như chúc tụng, mừng tuổi, dành cho người quan trọng nhất trong một gia đình...
Quan niệm “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” từ lâu đã sớm ăn sâu trong văn hóa truyền thống của người Việt Nam.
Sau một năm làm việc bận rộn, Tết chính là khoảng thời gian gia đình tụ họp, kể cho nhau nghe những câu chuyện đầu năm, chúc một năm mới nhiều sức khỏe, an khang thịnh vượng.
Tết chính là cuộc sum họp trong gia đình.
Và một lịch trình quen thuộc trong 3 ngày Tết nhiều người vẫn thường được nghe đó là “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” hay “mùng 1 Tết nội, mùng 2 Tết ngoại, mùng 3 Tết thầy”.
Tuy nhiên, trong thời đại công nghệ thông tin ngày càng phát triển, nét văn hóa này có được các bạn trẻ hiểu đúng, đủ và duy trì? Phóng viên đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái để nghe bà chia sẻ về quan niệm này cũng như quan điểm về xu hướng lưu giữ nét đẹp của giới trẻ hiện nay.
Ý nghĩa của thành ngữ: “Mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy”
Người ta không xác định được thành ngữ “mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy” có từ bao giờ. Trong lịch sử ngàn năm dựng nước và giữ nước của Việt Nam, chỉ có thể nói thành ngữ này được xếp vào Văn hóa dân gian.
Đây là nơi chốn ra đời các tác phẩm đặc thù như truyện cổ tích, ca dao, dân ca, tục ngữ, thành ngữ… vốn là những tác phẩm văn học dân gian phi văn bản, phi tác giả và được lưu truyền bằng hình thức truyền miệng.
Theo lịch âm dương của hệ lịch Á Đông, được tính kết hợp cả chu kỳ mặt trăng lẫn mặt trời, hệ thống lịch âm dương nằm ở phía dưới tờ lịch được treo trên tường, và được bóc mỗi ngày qua.
Trên mỗi tờ lịch hiển thị một ngày với hai tên gọi, một tên theo lịch dương và một tên theo lịch âm dương, hay còn gọi là lịch ta để phân biệt với lịch tây.
Tên theo lịch tây gồm 365 ngày/năm - tính theo đơn vị mặt trời gồm 24 giờ một ngày. Tên các ngày trong tuần, tên tháng và năm, hoàn toàn theo số thứ tự. Còn theo lịch âm dương lại mang tên gọi, ngày, giờ, tháng, năm hoàn toàn khác.
PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái (Ảnh: Việt Trần)
Hai cái khác này lại dùng để chỉ một thời điểm về thời gian, là một ngày nhưng có hai cách gọi tên, bởi hai cách tính lịch khác nhau. Nên Tết tây sẽ vào ngày mùng 1 trong 365 ngày, còn Tết ta theo lịch âm dương, bao giờ cũng chênh khoảng dưới hoặc trên 1 tháng.
Thí dụ năm nay, mùng 1 Tết Canh Tý sẽ rơi vào ngày 25/01/2020. Do vậy, Tết ta bao giờ cũng rơi vào sau Tết Dương lịch. Chính vì vậy trong thực tế, những quốc gia theo lịch âm dương thường niên đã ăn hai cái Tết. Tết tây theo Dương lịch và Tết ta theo lịch Âm dương.
Thời khắc quan trọng nhất của Tết ta là ngày mùng 1 Tết. Tính theo lịch âm dương bao giờ cũng bắt đầu từ 23h00 đêm trước, cho đến 1h00 sáng Mùng 1, nên Giao thừa nhằm giờ Tý kéo dài 2 tiếng (vì chỉ có 12 tên gọi cho 24 giờ, mở đầu là giờ Tý và kết thúc là giờ Hợi).
Vì vậy, tính theo lịch ta ngày Mùng 1 là quan trọng nhất, nhưng trước ngày mùng 1, đêm Giao thừa lại là quan trọng hơn cả. Nên thời khắc thiêng liêng đó được dành cho lễ gia tiên, cúng ông bà. Và lúc đó, lễ cúng gia tiên để khởi đầu cho ngày mùng 1 Tết.
Ngày mùng 1 Tết sở dĩ dành cho người cha vì trong quan niệm truyền thống dân gian Việt Nam, người cha bao giờ cũng ở vị trí cao nhất, là trên nóc nhà, bởi thế, “con không cha như nhà không nóc”.
Ngày Mùng 1 được coi là ngày các lễ nghi như chúc tụng, mừng tuổi, dành cho người quan trọng nhất trong một gia đình. Dân gian nói vậy, chứ không cụ thể là người cha. Khi còn cụ ông cụ bà hoặc ông bà thì ngôi cao nhất vẫn là của người cao tuổi nhất trong gia đình, nhất là đàn ông…
Mùng 2 sau một chút là Tết mẹ - người giữ tay hòm chìa khóa, đảm đương mọi việc chi tiêu, bếp núc, thường được gọi là “nội tướng” trong gia đình.
Sau cha và mẹ là thầy - người dạy cho con chữ và đạo làm người, để trở thành người tử tế, biết ăn nói gói mở, biết ứng xử phải đạo với ông bà, cha mẹ, vợ chồng, bạn bè, con cái...
Đã được tôn kính là thầy, thì với người Việt, phải “tôn sư trọng đạo”: Nửa chữ cũng là thầy, một chữ cũng là thầy, nên vào dịp Tết mùng 3, hoặc có thể là mùng 2 sẽ là Tết thầy.
Tất cả những hành vi Tết đó của người Việt đã tạo nên một phong tục lễ Tết rất nhiều ý nghĩa giáo dục và nhân văn, nâng sâu sắc đặc trưng văn hóa điển hình nhất của Tết Nguyên đán là nếp sống cộng đồng.
Tết là dịp sum họp duy nhất và đầy đủ nhất của gia tiên, gia thần và gia đình, một cuộc đại đoàn viên ấm cúng nhất. Ai cũng được thêm một tuổi, nên tục mừng tuổi thật có ý nghĩa về tính cộng đồng và thành một tục lệ rất đẹp của Tết Việt
Ngoài ra, Tết lại rơi vào 2 loại năm là năm thường và năm nhuận. Vì tính theo lịch ta, cứ gần 3 năm lại dôi ra khoảng 30 ngày nên sẽ có quay vòng, cứ gần 3 năm lại có một năm nhuận một tháng.
Vì vậy ý nghĩa những ngày Tết đã được dân gian xếp theo thứ tự, thứ bậc xã hội. Và quan niệm của người Việt Nam về chuyện thờ cúng, chúc Tết nhau sẽ chúc Tết từ gia đình mình đến họ hàng, hàng xóm láng giềng....
Bởi vậy, ý nghĩa trọng thể nhất của phong tục lễ Tết chính là cuộc sum họp trong gia đình. Về quê ăn Tết có nghĩa là về quê sum họp dưới một mái nhà, để ăn Tết và tiến hành nghi lễ dành cho người ruột thịt. Cho nên mới có thành ngữ: “Mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy”.
Thế hệ trẻ nên ứng xử như thế nào trước những nét đẹp của phong tục Tết
Việc chuyển động và thêm thắt, buông bỏ những phong tục hoặc thói quen truyền thống cũng là chuyện đôi khi/nhiều khi xảy ra trong sự phát triển xã hội Việt Nam hiện đại.
Xã hội Việt Nam truyền thống vốn là một xã hội nông nghiệp căn bản là thuần nông, trong sự phát triển hiện đại, với những mục tiêu mới: Công nghiệp hóa - hiện đại hóa và đô thị hóa mà theo cụ Đào Duy Anh từng nhận định: Đó là “bi kịch của sự phát triển”.
Xã hội Việt Nam hiện đại cần phải chấp nhận và tìm cách giải quyết hữu hiệu bi kịch này. Và nền Giáo dục Việt Nam hiện đại sẽ phải là nơi tìm phương pháp tư duy nào tốt nhất để giải quyết bi kịch của sự phát triển.
Vấn đề là phải trang bị cho những người trẻ một phương pháp tư duy chính xác để có thể giúp họ vừa giữ gìn và bảo vệ những nét đẹp của phong tục, văn hóa dân tộc.
Như cách ứng xử đẹp với ông bà, cha mẹ trong việc thực hiện những nghi lễ truyền thống trong lễ Tết, lễ hội và biết tiếp thu những phong tục văn hóa tốt đẹp của thế giới.
TAG: Tết Canh Tý tết thầy tết cha tết mẹ truyền thống dân tộc
 
Tin khác
Khai mạc và thi Sơ khảo cuộc thi Giọng hát hay Hà Nội 2020
Khai mạc và thi Sơ khảo cuộc thi Giọng hát hay Hà Nội 2020
Kinhtedothi - Sáng 17/9, tại Nhà Văn hóa - Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu TD&TT Hà Nội, Sở VH&TT Hà Nội tổ chức lễ khai mạc và vòng Sơ khảo cuộc thi “Giọng hát hay Hà Nội 2020”.
Hà Nội: Không gian đi bộ Hồ Gươm hoạt động trở lại từ ngày 18/9
Hà Nội: Không gian đi bộ Hồ Gươm hoạt động trở lại từ ngày 18/9
Kinhtedothi - Không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận hoạt động trở lại từ ngày 18/9/2020 (tiếp tục duy trì hoạt động từ 19h00 thứ 6 đến 24h00 chủ nhật).
[Ảnh] Công Phượng và đồng đội buồn bã lên nhận huy chương đồng sau trận thua Hà Nội FC
[Ảnh] Công Phượng và đồng đội buồn bã lên nhận huy chương đồng sau trận thua Hà Nội FC
Kinhtedothi - Không thể thi đấu do án treo giò, tiền đạo Nguyễn Công Phượng tỏ ra khá buồn bã khi lên nhận huy chương đồng sau khi đội bóng TP Hồ Chí Minh để thua 1-5 trước Hà Nội FC.
 Vòng 2 Rome Masters: Nadal, Nole khởi đầu ấn tượng
Vòng 2 Rome Masters: Nadal, Nole khởi đầu ấn tượng
Kinhtedothi - Rafael Nadal được dự đoán sẽ gặp nhiều khó khăn khi đối đầu với tay vợt đang có phong độ cao là Pablo Carreno-Busta. Tay vợt đồng hương của Nadal suýt nữa lọt tới chung kết US Open 2020 nếu như bản lĩnh hơn một chút. Tuy nhiên, Nadal đã chứng tỏ vì sao người ta phải gọi anh là "ông vua sân đất nện".
Tin tức thể thao mới nhất hôm nay 17/9: Neymar bị treo giò 2 trận, Messi lập cú đúp trong trận thắng 3-1 của Barcalona
Tin tức thể thao mới nhất hôm nay 17/9: Neymar bị treo giò 2 trận, Messi lập cú đúp trong trận thắng 3-1 của Barcalona
Kinhtedothi - Trận chung kết Cup Quốc gia 2020 đã xác định được 2 cái tên giành vé là Hà Nội FC và Viettel. Trong khi đó, Messi cho thấy tầm ảnh hưởng khi có 2 bàn thắng trong trận thắng 3-1 của Barcelona trước Girona.
“Lựa chọn số phận” tập 63: Luật sư Thắng thách thức thẩm phán Cường
“Lựa chọn số phận” tập 63: Luật sư Thắng thách thức thẩm phán Cường
Kinhtedothi - Trong review tập 63 bộ phim “Lựa chọn số phận”, luật sư Thắng cho biết, dư luận tại Tân Phú đang đồn thổi bác của luật sư Cường dính vào một dự án tham nhũng.
Cuộc đua bàn thắng đẹp nhất Asian Cup: Lê Công Vinh thất bại trước tuyển thủ Indonesia
Cuộc đua bàn thắng đẹp nhất Asian Cup: Lê Công Vinh thất bại trước tuyển thủ Indonesia
Kinhtedothi - Ở cuộc bình chọn "Bàn thắng đẹp nhất qua lịch sử các kỳ AFC Asian Cup" tiền đạo Lê Công Vinh đã thất bại trước cựu tuyển thủ Indonesia, Widodo Putra.
[Ảnh] 2 tân binh triệu đô mờ nhạt, TP Hồ Chí Minh thua 1-5 trước Hà Nội FC
[Ảnh] 2 tân binh triệu đô mờ nhạt, TP Hồ Chí Minh thua 1-5 trước Hà Nội FC
Kinhtedothi - Trong ngày thi đấu ra mắt trong màu áo của TP Hồ Chí Minh, 2 tân binh triệu đô Ariel Rodriguez và Jose Ortiz đã thi đấu mờ nhạt, không thể giúp đội bóng của mình làm nên điều bất ngờ trước Hà Nội FC.
Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia 2020 khởi tranh vào ngày 22/9
Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia 2020 khởi tranh vào ngày 22/9
Kinhtedothi - Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia – Cúp Thái Sơn Bắc sẽ chính thức khởi tranh từ ngày 22/9.
Tràn lan nội dung nhảm nhí trên Youtube
Tràn lan nội dung nhảm nhí trên Youtube
Kinhtedothi - Sở TT&TT tỉnh Bắc Giang vừa ra quyết định xử phạt Nguyễn Văn Hưng (Hưng Vlog, trú tại xã Xuân Hương, huyện Lạng Giang – con trai của bà Tân Vlog) 7,5 triệu đồng về vi phạm các quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội. Trước đó, thanh niên này đăng tải trên Youtube clip "nấu cháo gà nguyên lông" gây xôn xao cộng đồng mạng.
Nối lại truyền thống áo dài nam
Nối lại truyền thống áo dài nam
Kinhtedothi - Nói đến áo dài Việt Nam, mọi người đều nghĩ đến hình ảnh duyên dáng, nhẹ nhàng của người phụ nữ Việt mà ít ai nhớ “áo dài, khăn đóng” cũng từng là trang phục truyền thống của đàn ông Việt. Những ngày qua, ngành văn hóa Thừa Thiên Huế vừa triển khai cho toàn thể cán bộ công chức, người lao động mặc áo dài trong ngày thứ 2 đầu tháng. Qua đó cho thấy, áo dài nam đang dần nối lại mạch truyền thống đã từng bị đứt gãy.