Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

Sự hồi sinh của tín ngưỡng thờ Quan Âm

Lại Tấn 10-09-2019 08:30
Kinhtedothi - Xuất phát từ Phật giáo, Phật Quan Âm đã lan tỏa đi nhiều quốc gia. Tới Việt Nam, trải qua nhiều thăng trầm, hình tượng Quan Âm đã hòa nhập với tín ngưỡng bản địa không chỉ thành nữ thần mà còn trở thành “Mẫu”.

Hội thảo quốc tế tập trung bàn về Tín ngưỡng thờ Quan Âm và nữ thần ở châu Á do trường Đại học KHXH&NV (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức mới đây đã làm sáng tỏ sức mạnh xuyên quốc gia của loại hình tín ngưỡng này.

Từng bị xem như tệ nạn xã hội

Trong vòng 10 năm trở lại đây, cùng với việc công nhận “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ” của người Việt là một di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia (2012), sau đó ở cấp quốc tế (UNESCO công nhận di sản văn hóa năm 2016), có thể thấy sự tái sinh và được công nhận về mặt thể chế những tín ngưỡng thờ cúng nữ thần mang tính bản địa.

 Tượng Phật Đài Quan Âm ở TP Bạc Liêu.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Phạm Xuân Thạch (Chủ nhiệm khoa Văn học, trường ĐH KHXH&NV): “Trong tiến trình lịch sử Việt Nam hiện đại, tín ngưỡng thờ nữ thần bản địa luôn phải tồn tại trong một tình trạng ở bên lề của đời sống xã hội. Trước năm 1945, hệ thống tín ngưỡng này đã bị các trí thức Âu hóa và cả những người bảo thủ về đạo đức phê phán và xem như một tệ nạn xã hội.

Trong những vở thoại kịch đầu tiên của người Việt viết bằng chữ Quốc ngữ cũng như trong những tiểu thuyết hiện thực của Vũ Trọng Phụng, hầu đồng bị xem như một thói hư tật xấu của phụ nữ và được xếp ngang hàng với những tệ nạn của nam giới, như đến các tiệm hát cô đầu hay hút thuốc phiện.

Sau năm 1945, trong thể chế xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc Việt Nam, hầu đồng bị xếp vào những hành vi mê tín dị đoan và bị cấm. Chỉ sau năm 1986, tín ngưỡng này mới từng bước trở lại và được công nhận”.

Qua thời gian, ở Việt Nam, Quan Âm Bồ Tát thường đứng hàng đầu trong hệ thống thần linh của tín ngưỡng Tam – Tứ phủ. Điều này được thể hiện rõ trong hệ thống văn chầu, khoa nghi, sớ điệp - là những văn bản quan trọng được lưu hành, sử dụng trong tín ngưỡng thờ Tam – Tứ phủ từ xưa tới nay.

Trung tâm là sự từ bi

Theo các nhà nghiên cứu về tín ngưỡng thờ Quan Âm ở Việt Nam, trong tạo hình tượng Quan Âm ở các ngôi chùa Việt có một “tâm thức Phật – Mẫu”. Cụ thể, trong các ngôi chùa Việt ở miền Bắc Việt Nam, điêu khắc tượng Quan Âm chiếm số lượng lớn.

Bên cạnh những tác phẩm điêu khắc phản ánh các nguyên tắc tạo hình chung cho thể loại tượng này trong đạo Phật, có một số lượng lớn các điêu khắc tượng Quan Âm của người Việt có những cách tạo hình riêng biệt. Theo PGS.TS Trang Thanh Hiền (trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam), trong các ngôi chùa Việt ở miền Bắc Việt Nam, thông thường có 2 - 4 pho tượng Quan Âm.

Một số tuân theo khuôn mẫu tạo tượng Phật nói chung như tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, một số khác như Quan Âm Thị Kính, Quan Âm Tọa Sơn lại tạo hình rất tự do và tạo sự đa dạng cho tượng Quan Âm.

“Ngoài việc tạo hình tượng Quan Âm liên quan đến các truyền thuyết về hình tượng này trong Phật giáo, chúng tôi còn cho rằng, tượng Quan Âm ở Việt Nam được xây dựng trên tâm thức thờ Mẫu của người Việt. Bằng chứng là cách thức xây dựng các động Phật này dường như trùng với cách thức tạo hình các động thờ Mẫu tại các đền phủ và các chùa Việt ở miền Bắc.

Không chỉ vậy, tâm thức Phật – Mẫu còn nhìn thấy trong tạo hình tương đồng giữa tượng Quan Âm và tượng Thánh Mẫu. Điều này đã làm nên điểm đặc biệt cho tạo hình tượng Quan Âm ở Việt Nam cũng như tín ngưỡng thờ Quan Âm của người Việt” – PGS.TS Trang Thanh Hiền cho hay.

Mặc dù tín ngưỡng thờ Quan Âm ở mỗi địa phương, quốc gia khác nhau nhưng theo GS Lâm Tòng Nhất (Đài Loan): Tín ngưỡng thờ Quan Âm có nhiều lớp ý nghĩa. Trung tâm chính của tín ngưỡng này chính là sự từ bi. Nội hàm quan trọng nhất của từ bi là hai điều: Vượt qua khỏi ranh giới của bản thân và đồng cảm chia sẻ.

Chính vì thế, GS Lâm Tòng Nhất cho rằng: “Trong xã hội hiện đại ngày nay khi tập thể, con người, quốc gia có những bức tường ngăn cách ngày càng cao thì chính là lúc cần đến tinh thần vượt ranh giới của bản thân và sự bao dung mà tín ngưỡng Quan Âm tạo ra chính là điều quan trọng trong đời sống ngày nay”.

TAG: Quan Âm tín ngưỡng lịch sử Việt Nam
 
Tin khác
[Thông điệp từ lịch sử] Tô Hiến Thành -  “Người phò tá có công lao tài đức”
[Thông điệp từ lịch sử] Tô Hiến Thành - “Người phò tá có công lao tài đức”
Kinhtedothi - Có một nhân vật lịch sử đặc biệt làm quan dưới thời các vua Lý Anh Tông (1138 - 1175) và Lý Cao Tông (1276 - 1210) mà người đời và lịch sử nhắc tên ông không chỉ vì tài năng, đức độ và những cống hiến to lớn mà còn vì một lý do khác. Đó là sự lựa chọn, hay là lời can gián của ông không được chấp nhận đã mở đầu cho sự sụp đổ của vương triều Lý. Đó là Thái úy Tô Hiến Thành.
[Hà Nội trong tôi] Làng nghề thuốc nam của người Dao
[Hà Nội trong tôi] Làng nghề thuốc nam của người Dao
Kinhtedothi - Đó là làng nghề tại thôn Yên sơn, xã Ba Vì, huyện Ba Vì, Hà Nội. Người dân nơi đây từ xưa đã lên rừng lấy các cây thuốc về phơi, sơ chế, bào chế hoặc nấu cao thành các loại thuốc. Thảo dược ở đây được bán rộng rãi trên cả nước; người bệnh có thể đến đây lấy thuốc hoặc gửi địa chỉ nơi ở thì sẽ được nhà thuốc gửi thuốc tới tận nơi.
Bốc thăm Tứ kết C1: Paris Saint-Germain và Atletico Madrid tạm 'thở phào nhẹ nhõm'
Bốc thăm Tứ kết C1: Paris Saint-Germain và Atletico Madrid tạm "thở phào nhẹ nhõm"
Kinhtedothi - Ngày 10/7, Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) đã tổ chức lễ bốc thăm chia cặp vòng tứ kết Champions League.
Văn Hậu trở về nước thi đấu
Văn Hậu trở về nước thi đấu
Kinhtedothi - Do việc thỏa thuận với đối tác Hà Lan không có được kết quả như mong đợi, CLB bóng đá Hà Nội quyết định sẽ gọi Văn Hậu trở về thi đấu cho đội bóng Thủ đô Hà Nội.
SHB.Đà Nẵng- Hà Nội: Rimario và đồng đội đứng trước “bão”
SHB.Đà Nẵng- Hà Nội: Rimario và đồng đội đứng trước “bão”
Kinhtedothi-“Cơn bão” chấn thương đã quét mất hơn nửa đội hình của HLV Chu Đình Nghiêm, khi 16 trong 28 cầu thủ đã dính chấn thương với các mức độ khác nhau. Điều này hứa hẹn một trận cầu khó khăn trên sân Hòa Xuân của SHB.Đà Nẵng.
Hà Nội đóng vai trò quan trọng tại SEA Games 31
Hà Nội đóng vai trò quan trọng tại SEA Games 31
Kinhtedothi - Theo kế hoạch, Việt Nam sẽ là chủ nhà của SEA Games 31 – 2021. Đây là kỳ đăng cai tổ chức SEA Games lần thứ 2 trong lịch sử thể thao nước nhà. Hiện tại, công tác chuẩn bị cho SEA Games 31 đang được gấp rút thực hiện. Phóng viên Kinh tế & Đô thị đã có cuộc trao đổi với Phó Tổng Cục trưởng Tổng Cục Thể dục thể thao Trần Đức Phấn.
Trưởng Ban Trọng tài VFF: 'Mong dư luận có cái nhìn cảm thông'
Trưởng Ban Trọng tài VFF: "Mong dư luận có cái nhìn cảm thông"
Kinhtedothi - Sau hàng loạt sai sót của các trọng tài tại V-League và hạng Nhất, trưởng Ban Trọng tài Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) đã lên tiếng mong nhận được sự cảm thông từ dư luận.
Kinh nghiệm “hạ đo ván” ban giám khảo của thí sinh Giọng hát hay Hà Nội
Kinh nghiệm “hạ đo ván” ban giám khảo của thí sinh Giọng hát hay Hà Nội
Kinhtedothi - Chiều 9/7, Sở Văn hóa và Thể thao (VH&TT) Hà Nội đã tổ chức họp báo về cuộc thi “Giọng hát hay Hà Nội 2020”.
Lễ hội EDM được mong chờ nhất trong mùa hè tại Hạ Long
Lễ hội EDM được mong chờ nhất trong mùa hè tại Hạ Long
Kinhtedothi - Halong Bazaar EDM Festival 2020 - Lễ hội âm nhạc điện tử lớn nhất trên vùng di sản từ trước đến nay, với sự góp mặt của nhiều nghệ sĩ và DJ tên tuổi như ca sĩ Lou Hoàng, DJ Trang Moon, DJ Huy DX… sẽ diễn ra tại Quảng trường Carnival thuộc Tổ hợp vui chơi giải trí Sun World Halong Complex vào 20h tối 10/7.
Tri ân Võ vương Nguyễn Phúc Khoát - người có công định chế áo dài Việt Nam
Tri ân Võ vương Nguyễn Phúc Khoát - người có công định chế áo dài Việt Nam
Kinhtedothi - Sáng 9/7, nhằm ngày húy kỵ lần thứ 255 (1765 - 2020) của Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế phối hợp với Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc, Hệ 9 Tiền biên tổ chức húy kỵ và tri ân Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát tại lăng Trường Thái và Triệu Tổ Miếu.
“Hoa hậu đi hát” Tuyết Nga tốt nghiệp đại học thanh nhạc
“Hoa hậu đi hát” Tuyết Nga tốt nghiệp đại học thanh nhạc
Kinhtedothi - Từng được nhiều khán giả gọi bằng cái tên “hoa hậu đi hát”, Tuyết Nga đã vừa tốt nghiệp đại học thanh nhạc như để chứng minh cô là một ca sĩ chuyên nghiệp chứ không phải kiểu người đẹp lấn sân ca hát như là một trào lưu trong giới chân dài.