Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

Sự hồi sinh của tín ngưỡng thờ Quan Âm

Lại Tấn 10-09-2019 08:30
Kinhtedothi - Xuất phát từ Phật giáo, Phật Quan Âm đã lan tỏa đi nhiều quốc gia. Tới Việt Nam, trải qua nhiều thăng trầm, hình tượng Quan Âm đã hòa nhập với tín ngưỡng bản địa không chỉ thành nữ thần mà còn trở thành “Mẫu”.

Hội thảo quốc tế tập trung bàn về Tín ngưỡng thờ Quan Âm và nữ thần ở châu Á do trường Đại học KHXH&NV (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức mới đây đã làm sáng tỏ sức mạnh xuyên quốc gia của loại hình tín ngưỡng này.

Từng bị xem như tệ nạn xã hội

Trong vòng 10 năm trở lại đây, cùng với việc công nhận “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ” của người Việt là một di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia (2012), sau đó ở cấp quốc tế (UNESCO công nhận di sản văn hóa năm 2016), có thể thấy sự tái sinh và được công nhận về mặt thể chế những tín ngưỡng thờ cúng nữ thần mang tính bản địa.

 Tượng Phật Đài Quan Âm ở TP Bạc Liêu.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Phạm Xuân Thạch (Chủ nhiệm khoa Văn học, trường ĐH KHXH&NV): “Trong tiến trình lịch sử Việt Nam hiện đại, tín ngưỡng thờ nữ thần bản địa luôn phải tồn tại trong một tình trạng ở bên lề của đời sống xã hội. Trước năm 1945, hệ thống tín ngưỡng này đã bị các trí thức Âu hóa và cả những người bảo thủ về đạo đức phê phán và xem như một tệ nạn xã hội.

Trong những vở thoại kịch đầu tiên của người Việt viết bằng chữ Quốc ngữ cũng như trong những tiểu thuyết hiện thực của Vũ Trọng Phụng, hầu đồng bị xem như một thói hư tật xấu của phụ nữ và được xếp ngang hàng với những tệ nạn của nam giới, như đến các tiệm hát cô đầu hay hút thuốc phiện.

Sau năm 1945, trong thể chế xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc Việt Nam, hầu đồng bị xếp vào những hành vi mê tín dị đoan và bị cấm. Chỉ sau năm 1986, tín ngưỡng này mới từng bước trở lại và được công nhận”.

Qua thời gian, ở Việt Nam, Quan Âm Bồ Tát thường đứng hàng đầu trong hệ thống thần linh của tín ngưỡng Tam – Tứ phủ. Điều này được thể hiện rõ trong hệ thống văn chầu, khoa nghi, sớ điệp - là những văn bản quan trọng được lưu hành, sử dụng trong tín ngưỡng thờ Tam – Tứ phủ từ xưa tới nay.

Trung tâm là sự từ bi

Theo các nhà nghiên cứu về tín ngưỡng thờ Quan Âm ở Việt Nam, trong tạo hình tượng Quan Âm ở các ngôi chùa Việt có một “tâm thức Phật – Mẫu”. Cụ thể, trong các ngôi chùa Việt ở miền Bắc Việt Nam, điêu khắc tượng Quan Âm chiếm số lượng lớn.

Bên cạnh những tác phẩm điêu khắc phản ánh các nguyên tắc tạo hình chung cho thể loại tượng này trong đạo Phật, có một số lượng lớn các điêu khắc tượng Quan Âm của người Việt có những cách tạo hình riêng biệt. Theo PGS.TS Trang Thanh Hiền (trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam), trong các ngôi chùa Việt ở miền Bắc Việt Nam, thông thường có 2 - 4 pho tượng Quan Âm.

Một số tuân theo khuôn mẫu tạo tượng Phật nói chung như tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn, một số khác như Quan Âm Thị Kính, Quan Âm Tọa Sơn lại tạo hình rất tự do và tạo sự đa dạng cho tượng Quan Âm.

“Ngoài việc tạo hình tượng Quan Âm liên quan đến các truyền thuyết về hình tượng này trong Phật giáo, chúng tôi còn cho rằng, tượng Quan Âm ở Việt Nam được xây dựng trên tâm thức thờ Mẫu của người Việt. Bằng chứng là cách thức xây dựng các động Phật này dường như trùng với cách thức tạo hình các động thờ Mẫu tại các đền phủ và các chùa Việt ở miền Bắc.

Không chỉ vậy, tâm thức Phật – Mẫu còn nhìn thấy trong tạo hình tương đồng giữa tượng Quan Âm và tượng Thánh Mẫu. Điều này đã làm nên điểm đặc biệt cho tạo hình tượng Quan Âm ở Việt Nam cũng như tín ngưỡng thờ Quan Âm của người Việt” – PGS.TS Trang Thanh Hiền cho hay.

Mặc dù tín ngưỡng thờ Quan Âm ở mỗi địa phương, quốc gia khác nhau nhưng theo GS Lâm Tòng Nhất (Đài Loan): Tín ngưỡng thờ Quan Âm có nhiều lớp ý nghĩa. Trung tâm chính của tín ngưỡng này chính là sự từ bi. Nội hàm quan trọng nhất của từ bi là hai điều: Vượt qua khỏi ranh giới của bản thân và đồng cảm chia sẻ.

Chính vì thế, GS Lâm Tòng Nhất cho rằng: “Trong xã hội hiện đại ngày nay khi tập thể, con người, quốc gia có những bức tường ngăn cách ngày càng cao thì chính là lúc cần đến tinh thần vượt ranh giới của bản thân và sự bao dung mà tín ngưỡng Quan Âm tạo ra chính là điều quan trọng trong đời sống ngày nay”.

TAG: Quan Âm tín ngưỡng lịch sử Việt Nam
 
Tin khác
HLV trưởng Viettel tố cầu thủ B.Bình Dương tinh quái
HLV trưởng Viettel tố cầu thủ B.Bình Dương tinh quái
Kinhtedothi - Với siêu phẩm của Bùi Tiến Dũng, Viettel đánh bại B.Bình Dương với tỉ số 2-1. Tuy nhiên, đây là một trận đấu tranh cãi về công tác trọng tài ở những phút thi đấu cuối cùng.
Chương trình nghệ thuật chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ IX
Chương trình nghệ thuật chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ IX
Kinhtedothi - Tối 20/9, tại Quảng trường tượng đài Vua Lý Thái Tổ, các tầng lớp Nhân dân Thủ đô vui mừng phấn khởi tham dự chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2019 - 2024.
Củng cố lực lượng U19 Việt Nam sau giai đoạn 1
Củng cố lực lượng U19 Việt Nam sau giai đoạn 1
Kinhtedothi - U19 Việt Nam đã chính thức khép lại giai đoạn 1 trong kế hoạch chuẩn bị cho Vòng loại U19 châu Á 2020. HLV trưởng Philippe Troussier cũng đã đưa ra quyết định về nhân sự cho đợt tập trung kế tiếp.
U16 Việt Nam có chiến thắng đậm 6-0 trước U16 Macau
U16 Việt Nam có chiến thắng đậm 6-0 trước U16 Macau
Kinhtedothi - Tại lượt trận thứ ba của bảng H diễn ra chiều 20/9, ĐT U16 Việt Nam đã giành chiến thắng trước U16 Macau để giữ vững ngôi đầu bảng, qua đó hẹn gặp U16 Australia trong cuộc đối đầu trực tiếp giành vé vào VCK.
Thắng đậm Hải Phòng, HAGL tìm lại hy vọng trong cuộc chiến trụ hạng
Thắng đậm Hải Phòng, HAGL tìm lại hy vọng trong cuộc chiến trụ hạng
Kinhtedothi - Đánh bại Hải Phòng với tỉ số 5-1, HAGL đã mở ra cơ hội lớn cho chính mình trong cuộc chiến trụ hạng tại V-League 2019.
Bùi Tiến Dũng, Martin Lo được triệu tập để đấu với U22 UAE
Bùi Tiến Dũng, Martin Lo được triệu tập để đấu với U22 UAE
Kinhtedothi - Theo bản danh sách của Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF), sẽ có 30 cầu thủ U22 Việt Nam được triệu tập để chuẩn bị cho trận đấu giao hữu với U22 UAE.
Triệu tập nhiều cầu thủ mới, thầy Park quyết tâm chinh phục giấc mơ World Cup
Triệu tập nhiều cầu thủ mới, thầy Park quyết tâm chinh phục giấc mơ World Cup
Kinhtedothi - HLV Park Hang-seo chính thức triệu tập 32 cầu thủ lên ĐTQG để chuẩn bị cho trận đấu với ĐT Malaysia vào ngày 10/10 tại vòng loại World Cup 2022.
Giải Cầu lông học sinh sinh viên TP Hà Nội mở rộng tranh cúp báo Tuổi trẻ Thủ đô 2019
Giải Cầu lông học sinh sinh viên TP Hà Nội mở rộng tranh cúp báo Tuổi trẻ Thủ đô 2019
Kinhtedothi - Thiết thực kỷ niệm 65 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2019); Chào mừng Đại hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam thành phố Hà Nội lần thứ VII, nhiệm kỳ 2019 – 2024, nhằm thúc đẩy phong trào rèn luyện thể thao, phát huy năng khiếu, tăng cường sức khỏe, góp phần tạo không khí thi đua sôi nổi, tinh thần giao lưu học hỏi, tăng tình đoàn kết, hiểu biết lẫn nhau giữa các trường và học sinh, sinh viên, đoàn viên thanh niên, báo Tuổi trẻ Thủ đô tổ chức giải Cầu lông Học sinh - Sinh viên TP Hà Nội mở rộng tranh Cúp Báo Tuổi trẻ Thủ đô lần thứ VI - năm 2019.
Danh cầm người Tây Ban Nha Iván Martin: “Tôi cảm thấy vinh dự khi được trình diễn cùng Dàn nhạc Giao hưởng Mặt trời”
Danh cầm người Tây Ban Nha Iván Martin: “Tôi cảm thấy vinh dự khi được trình diễn cùng Dàn nhạc Giao hưởng Mặt trời”
Kinhtedothi - Tối 20/9, Dàn nhạc Giao hưởng Mặt Trời sẽ có buổi diễn đầu tiên trong Mùa diễn 2019 - 2020. Nghệ sĩ độc tấu khách mời của buổi hòa nhạc "Concerto Hoàng Đế" là danh cầm người Tây Ban Nha Iván Martin. Ông được đánh giá là nghệ sĩ piano xuất sắc nhất trong thế hệ mình hiện nay. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện ngắn với ông trước buổi hòa nhạc.
Khai mạc Giải Bóng bàn Cúp Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ XIII
Khai mạc Giải Bóng bàn Cúp Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ XIII
Kinhtedothi - Sáng 20/9, Giải Bóng bàn Cúp Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ XIII - 2019 đã chính thức được khai mạc tại Nhà thi đấu Trịnh Hoài Đức (Hà Nội).
Giải Bóng bàn Cúp Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ XIII: Hứa hẹn nhiều hấp dẫn
Giải Bóng bàn Cúp Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ XIII: Hứa hẹn nhiều hấp dẫn
Kinhtedothi - Sáng nay (20/9), tại Nhà thi đấu Trịnh Hoài Đức (Hà Nội), giải Bóng bàn Cúp Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ XIII năm 2019 chính thức khởi tranh với sự tham gia của 198 vận động viên (VĐV) đến từ 42 cơ quan báo chí, các Liên chi hội, Chi hội Nhà báo trực thuộc T.Ư Hội Nhà báo Việt Nam, Hội Nhà báo các địa phương...