Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

[Thông điệp từ lịch sử] Chiêu Trưng Vương Lê Khôi: Lồ lộ thai tinh một đóa mây!

Vĩnh Khánh 24-10-2020 11:41
Kinhtedothi - Đó là một câu trong bài thơ Điếu Lê Khôi của Lê Thánh Tông khi ghé thăm đền Chiêu Trưng Vương ở núi Nam Giới. Ở một bài thơ khác, Lê Thánh Tông cũng đã tôn vinh ông sánh với Nguyễn Trãi: “Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo/Vũ Mục hung trung liệt giáp binh”.
Đền thờ Chiêu Trưng Vương Lê Khôi ở Lộc Hà (Hà Tĩnh).
“Vũ Mục hung trung liệt giáp binh”
Sách Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú chép: “Ông người làng Lam Sơn, huyện Thụy Nguyên,Thanh Hóa, con người anh thứ hai của Lê Thái Tổ (Lê Trừ - người viết chú), sinh ra có dáng lạ, người thanh nhã, trọng hậu, ít nói cười, đàn bà trẻ con trong làng xóm đều biết tiếng. Mùa xuân Mậu Tuất (1418), ông theo đầu tiên dưới lá cờ khởi nghĩa, mình đeo bên tả túi tên, bên hữu túi cung, theo vua ra hàng trận, công lao rực rỡ”.

Trong cuộc kháng chiến chống giặc Minh, Lê Khôi là một vị tướng thân cận của thủ lĩnh Lê Lợi và có nhiều võ công nổi bật.

Thực hiện mưu kế của Nguyễn Chích, nghĩa quân Lam Sơn chuyển hướng đánh vào Nghệ An “để làm chỗ đứng chân, rồi dựa vào nhân lực, tài lực đất ấy mà quay ra Đông Đô, thì có thể tính xong việc dẹp yên thiên hạ”.

Ngày 20 tháng Chín năm Giáp Thìn (1424), nghĩa quân Lam Sơn bất ngờ tấn công đồn Đa Căng (Thọ Xuân, Thanh Hóa) để khai thông đường tiến vào Trà Lân (Con Cuông); tiếp tục đánh thắng ở trang Trịnh Sơn (nay thuộc xã Thạch Ngàn - Con Cuông) - tiền đồn phía Đông Bắc của thành Trà Lân. Tháng 10, nghĩa quân bao vây thành Trà Lân đồng thời chốt chặn phòng địch từ thành Nghệ An và Diễn Châu lên ứng cứu. Sau 2 tháng bị vây hãm, lại không có viện binh, Cầm Bành phải mở thành xin hàng.

Mùa xuân năm Ất Tỵ (1425), địch tập trung lực lượng từ Đông Quan và thành Nghệ An phản công hòng lấy lại thành Trà Lân.

Khả Lưu và Bồ Ải là những vị trí hiểm yếu trên đường lên thành Trà Lân. Quân Minh đánh chiếm được Khả Lưu. Lê Lợi đóng quân ở Bồ Ải, tự đốt dinh trại, ngược dòng sông lên phía trên, rồi ngầm đi đường tắt, trở lại mật phục chỗ cũ. Hôm sau Lê Lợi đem quân tinh nhuệ khiêu chiến trước ải Khả Lưu. Quân Minh đuổi đánh. Đợi chúng đến Bồ Ải, Lê Lợi tung phục binh chặn đánh. Lê Khôi tiên phong phá trận, bắt sống Chu Kiệt, chém chết Hoàng Thành. Bọn Trần Trí, Sơn Thọ phải chạy về thành Nghệ An cố thủ. Nghĩa quân tiến về giải phóng vùng đồng bằng Nghệ An.

Đầu năm Đinh Mùi (1427), viện binh Minh bị thua to ở Chi Lăng, Thôi Tụ, Hoàng Phúc thu nhặt tàn quân tiến đến phủ lỵ Lạng Giang để vào thành Xương Giang, nhưng thành này đã bị nghĩa quân chiếm từ mười hôm trước. Thôi Tụ, Hoàng Phúc đành đóng quân ở cánh đồng phía bắc Xương Giang. Lê Lợi sai Lê Khôi, Phạm Vấn đem quân hỗ trợ Đỗ Sát, đánh tan quân giặc, bắt sống Thôi Tụ, Hoàng Phúc cùng mấy vạn tên địch, khiến Tổng binh Vương Thông đóng ở thành Đông Quan khiếp sợ phải quy hàng.

Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế, Lê Khôi được phong chức Kỳ Lân Hổ vệ thượng tướng quân, tổng quản hành quân, Nhập nội thiếu úy. Sau ông lại được thăng Tư mã, đeo kim phù. Năm sau, khắc biển công thần, Lê Khôi trong nhóm 14 công thần khai quốc, được phong tước Đình thượng hầu.

“Dẹp yên tám cõi mới buông tay”

Cuối năm Canh Tuất (1430), Bế Khắc Thiệu, Nông Đắc Thái ở châu Thạch Lâm, trấn Thái Nguyên tranh giành nhau quyền hành và chiếm giữ lãnh địa làm loạn, Lê Thái Tổ hạ chiếu gọi Lê Khôi từ Hóa Châu về làm tướng tiên phong. Đầu năm Tân Hợi (1431), Lê Khôi đem quân tiến thẳng vào dinh lũy, bắt sống Bế Khắc Thiệu và Nông Đắc Thái.

Năm Quý Sửu (1433), Lê Thái Tổ ốm nặng, triệu Lê Khôi từ Hóa Châu về triều để bàn về việc lập Thái tử. Vua hỏi Lê Khôi trước rồi mới quyết định giáng con trưởng Tư Tề làm Quận vương, lấy con thứ Nguyên Long nối ngôi.

Năm Giáp Dần (1434), Lê Khôi có công dẹp giặc Đạo Luận cướp phá biên cương, khiến quốc vương Bố Đề nước Chiêm từ bỏ âm mưu đánh phá Đại Việt.

Do công lao giữ gìn biên cương, năm Mậu Ngọ (1438), Lê Khôi được thăng lên Nhập nội tư mã Tham tri chính sự Tri Tây đạo, Chư vệ quân sự.

Năm Kỷ Mùi (1439) thổ tù họ Cầm quấy hại dân biên giới. Vua sai tướng đến hỏi tội. Quốc vương Ai Lao nghe Cương Nương xúi, đem quân sang giúp, lấn cướp các châu Phục Lễ (nay là huyện Mường Lai, Mường Tè). Thái Tông thân chinh, sai Lê Khôi phò tá, bắt tướng địch là Đạo Mông, quân Ai Lao thua chạy về nước. Năm Canh Thân (1440), Lê Khôi lại theo Thái Tông đi đánh châu Thuận Mỗi (Sơn La, Lai Châu) hỏi tội phản nghịch của Đạo Nghiễm, phải dâng trâu và voi xin hàng.

Các năm Quý Hợi, Giáp Tý (1443,1444), vua Chiêm là Bí Cai đem quân cướp phá Hóa Châu. Nhân tông sai Nguyễn Thận, Nguyễn Xí đem binh đi đánh, lại lệnh cho Lê Khôi thống lĩnh quân lính Nghệ An đi tăng viện. Lê Khôi lập công lớn, vua tiến phong ông làm Nhập nội tham tri chính sự, nhưng vẫn ở lại trấn Nghệ An, khi có việc đại sự mới về triều.

Tháng Giêng Bính Dần (1446), Lê Khôi làm tướng tiên phong đem quân Nghệ An mở đường cho đại binh triều đình đi đánh Chiêm Thành; phá tan đồn giặc trên biên ải, vượt sông Ly Giang, qua xứ Đa Lang, Cổ Lũy đến cửa biển Thị Nại (Quy Nhơn, Bình Định), chờ đại quân đến hội binh rồi tiến đánh Chà Bàn. Nghe uy ông, quân Chiêm không đánh mà tan. Quân Đại Việt phá thành Chà Bàn, bắt được quốc vương Bí Cai.

“Tiếng ca tụng công đức nghe khắp các đường ngõ”

Không chỉ là võ tướng, Lê Khôi còn là ông quan cai trị có tài, có tâm. Khi nhà Lê mới lập, năm Canh Tuất (1430), Lê Thái Tổ cử ông vào trấn thủ Hóa Châu là vùng giáp với Chân Lạp.

Tại đây, “Khi đến, ông bãi trạm gác, bỏ sự xét hỏi nghiêm ngặt; chỉ chăm chiêu mộ dân lưu tán, khuyên bảo làm ruộng trồng dâu; huấn luyện quân sĩ, giữ vững bờ cõi, chính sự nghiêm mỡ có tin nên được dân kính yêu. Đường biển ngày một yên ổn; người Chiêm sợ uy, mến nghĩa. Dân ở biên giới có nhiều người bị bắt, ông đều đãi tử tế cho về. […]. Đức vọng của ông vang lừng đến các nơi di địch là như thế” (Phan Huy Chú; sđd).

Phan Huy Chú cũng chép việc ông làm quan ở Nghệ An như sau: “Năm đầu Thái Hòa đời Nhân Tông [1443] vua nhớ đến ông là bề tôi đứng đầu có công cũ, lại triệu ông cho làm Nhập nội Thiếu úy, coi việc trong phủ [đốc trấn] Nghệ An. Lúc mới đến, các sĩ phu, dân chúng đứng chật hai bên đường trông đón và giơ tay đến trán mừng reo rằng: "Chúng tôi mong ông lâu rồi! Ngày nay trời mới giáng phúc cho dân tôi đấy ư?".

Sau khi ông ở trấn vài năm, chính sự công bình, việc kiện cáo đâu vào đấy, mùa được, dân khỏe. Tiếng ca tụng công đức ông nghe khắp các đường ngõ. Bởi vì ông là người gần dân, đức và chính của ông được dân tin đã lâu, cho nên cả vùng yêu mến ông và đều vui vẻ”.

“Hiền thần, lương tướng dễ ai hơn!”

Sau trận bình Chiêm năm Bính Dần (1446), trên đường về, ngày 2 tháng Năm, Lê Khôi bị bệnh nặng, rồi mất ở chân núi Long Ngâm thuộc dãy Nam giới cạnh Cửa Sót (Thạch Hà, Hà Tĩnh). Tướng sĩ thương khóc, kêu gào dậy trời đất. Vua bãi triều ba ngày, sai quan Hữu tư đi thăm điếu, trước phong tặng Nhập nội đô đốc, ban tên thụy là Trung Hiến, sau truy tặng Nhập nội kiểm hiệu Tư không, Bình chương sự, đổi tên thụy Vũ Mục công.

Mộ và đền thờ Lê Khôi ở ngọn Long Ngâm, ngay chỗ ông mất.

Năm Quý Mùi (1463), Lê Thánh Tông sai Nguyễn Như Đổ soạn văn khắc bia đá dựng ở Nam Giới để ghi sự tích Vũ Mục công. Ít lâu sau, Thánh Tông lại truy phong ông tước Chiêu Trưng Vương.

Lê Thánh Tông từng ca ngợi ông: Phong lưu phú quý ba đời thấy /Sự nghiệp công danh bốn bể hay.

Bốn trăm năm sau, đời nhà Nguyễn, Lê Khôi được thờ ở miếu Lịch đại đế vương và sau đó là Võ miếu cùng với Trần Quốc Tuấn, Lê Phụng Hiểu, Tô Hiến Thành, Trần Nhật Duật... Vua Tự Đức cũng hết lời ca ngợi ông: Một lòng tướng sĩ tựa cha con/ Trăm trận gần xa nức tiếng đồn/ Nghìn thuở Hoan Châu còn miếu điện/ Hiền thần, lương tướng dễ ai hơn!
Phan Huy Chú chép việc Lê Khôi làm quan ở Nghệ An như sau: “Năm đầu Thái Hòa đời Nhân Tông [1443] vua nhớ đến ông là bề tôi đứng đầu có công cũ, lại triệu ông cho làm Nhập nội Thiếu úy, coi việc trong phủ [đốc trấn] Nghệ An. Lúc mới đến, các sĩ phu, dân chúng đứng chật hai bên đường trông đón và giơ tay đến trán mừng reo rằng: "Chúng tôi mong ông lâu rồi! Ngày nay trời mới giáng phúc cho dân tôi đấy ư?".

TAG: Chiêu Trưng Vương Lê Khôi làng Lam Sơn huyện Thủy Nguyên Thanh Hóa thông điệp từ lịch sử
 
Tin khác
Công Phượng, kỳ vọng tuổi 26
Công Phượng, kỳ vọng tuổi 26
Kinhtedothi-Hôm nay (ngày 21/01) là sinh nhật của Công Phượng, ngôi sao tốn nhiều giấy bút của truyền thông suốt 5 năm qua. Người ta kỳ vọng dưới sự chỉ đạo của Kiatisak thì tiền đạo của HAGL sẽ có một mùa bóng tỏa sáng.
Hà Nội gấp rút chuẩn bị cho SEA Games 31
Hà Nội gấp rút chuẩn bị cho SEA Games 31
Kinhtedothi - Giám đốc Sở VH&TT Hà Nội Tô Văn Động cho biết, Hà Nội cùng 10 tỉnh, thành khác đang gấp rút chuẩn bị cơ sở vật chất cũng như công tác chuyên môn phục vụ Đại hội thể thao Đông Nam Á lần thứ 31 (SEA Games 31).
Đội nào sẽ tụt lại sau vòng 2 V.League 2021?
Đội nào sẽ tụt lại sau vòng 2 V.League 2021?
Kinhtedothi-Vòng 1, chỉ có duy nhất một trận hoà trên sân Vinh và có đến 6 đội gồm Hà Nội FC, Viettel, TP.HCM, Thanh Hoá, HAGL, Hà Tĩnh trắng tay. Liệu các đội bóng này có cải thiện được vị trí trên bảng xếp hạng sau vòng đấu thứ 2 này không?
Lan toả tình yêu thương từ âm nhạc đến với trẻ em thiếu may mắn
Lan toả tình yêu thương từ âm nhạc đến với trẻ em thiếu may mắn
Kinhtedothi - Ban Tổ chức chuỗi âm nhạc Lam Phương “Trăm nhớ ngàn thương” trao tặng chi phí 5 ca phẫu thuật tương đương 200 triệu đồng cho đại diện của Chương trình “Thiện Nhân và những người bạn”.
[Lăng kính văn hóa] Lời đồn
[Lăng kính văn hóa] Lời đồn
Kinhtedothi - Sáng 19/1, trên fanpage truyền hình VOV đã đăng thông tin nhạc sĩ Trần Tiến về với đất mẹ sau thời gian dài chiến đấu với bệnh ung thư vòm họng.
Tài liệu quý “Từ Đại hội đến Đại hội”
Tài liệu quý “Từ Đại hội đến Đại hội”
Kinhtedothi - Ngày 19/1, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia phối hợp với Cục Lưu trữ Văn phòng T.Ư Đảng tổ chức trưng bày chuyên đề “Đảng Cộng sản Việt Nam - Từ Đại hội đến Đại hội”.
Lịch thi đấu chi tiết vòng 2 V-League 2021
Lịch thi đấu chi tiết vòng 2 V-League 2021
Kinhtedothi - Sau vòng 1 với những bất ngờ khi hàng loạt ứng cử viên cho chức vô địch nhận thất bại, người hâm mộ đang chờ đợi những bất ngờ tiếp theo sẽ xảy ra tại vòng 2 V-League 2021.
Bầu chọn VĐV, HLV tiêu biểu năm 2020: Danh hiệu gọi tên các VĐV trẻ nổi bật?
Bầu chọn VĐV, HLV tiêu biểu năm 2020: Danh hiệu gọi tên các VĐV trẻ nổi bật?
Kinhtedothi - Trong danh sách bầu chọn vận động viên (VĐV), huấn luyện viên (HLV) tiêu biểu; VĐV, HLV thể thao người khuyết tật (NKT) xuất sắc năm 2020, hàng loạt những cái tên trẻ xuất hiện.
Có một thử thách mang tên Sài Gòn FC
Có một thử thách mang tên Sài Gòn FC
Kinhtedothi-Với ngân sách 100 tỷ đồng/năm, HLV Đức Thắng đã đưa về Topenland Bình Định 16 tân binh với mục tiêu lọt vào tốp 6 V.League 2021. Nhưng sau trận hoà dưới cơ 1-1 với chủ nhà SLNA, thầy trò HLV Đức Thắng sẽ gặp một thử thách mang tên Sài Gòn FC trên sân Nha Trang.
“Hướng dương ngược nắng” tập 18: Châu va phải Phúc, những ân oán với Cao gia thêm hấp dẫn
“Hướng dương ngược nắng” tập 18: Châu va phải Phúc, những ân oán với Cao gia thêm hấp dẫn
Kinhtedothi - Châu thất thần đi trên phố, như kiểu cô đang thất tình. Tình cờ cô và Phúc va phải nhau. Phải chăng, những vòng tròn liên đới, ân oán với gia tộc họ Cao sẽ không chỉ có Minh, Trí, Kiên, Hoàng mà sẽ còn cả Phúc. Đó là diễn biến “Hướng dương ngược nắng” tập 18.
VOV sẽ tường thuật trực tiếp trên sóng phát thanh nhiều chương trình Đại hội Đảng XIII
VOV sẽ tường thuật trực tiếp trên sóng phát thanh nhiều chương trình Đại hội Đảng XIII
Kinhtedothi - Theo kế hoạch tuyên truyền, VOV sẽ tường thuật trực tiếp trên sóng phát thanh Lễ khai mạc, Lễ bế mạc và Chương trình Đại nhạc hội chào mừng Đại hội Đảng XIII. Chương trình này sẽ tiếp sóng sạch trực tiếp qua sóng truyền hình của VOVTV và Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC.