Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

[Thông điệp từ lịch sử] Trần Quang Khải như nước hồ tĩnh lặng

Nguyễn Hưng 21-03-2020 09:19
Kinhtedothi - Trong bức tranh dữ dội thời nhà Trần, nhất là khoảng thời gian 3 lần kháng chiến chống giặc Nguyên Mông, Trần Quang Khải (1241 - 1294) như là một nét vẽ tinh tế, giàu cảm xúc, đầy thơ mộng. Con người ông từ cậu học trò đến khi giữ chức Thái sư lúc nào cũng tỏ vẻ sự trầm lặng, sự điềm tĩnh của người học rộng, tài cao, người mang trọng trách gánh vác giang sơn.

Ở đây cũng cho thấy cách dùng người hợp lý khi các vua Trần (Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông) khéo léo khi cân nhắc vị trí cua Trần Quang Khải bên cạnh vị tướng kiệt xuất là Trần Quốc Tuấn. Trong lịch sử, mọi người thường nhớ đến Trần Quang Khải như một tướng văn bên cạnh tướng võ là Trần Quốc Tuấn. Thực tế, cả hai con người này đều văn võ toàn tài. Nhưng xét riêng, Trần Quang Khải là người thiên về văn chương hơn, là nhà ngoại giao, là nhà thơ... Trần Quang Khải là Thái sư, chức lớn chỉ sau vua, còn Trần Quốc Tuấn lại là Quốc công tiết chế, tổng chỉ huy quân đội. Sự sắp xếp hợp lý này giúp cả hai phát huy hết thế mạnh của mình, giúp vua trong xây dựng và đặc biệt là bảo vệ đất nước.

Chiến công hiển hách với Chương Dương độ

Khi nói đến danh tướng Trần Quang Khải về mặt quân sự, người ta nghĩ ngay trận bến Chương Dương lừng lẫy trong tổng công kích đại phá quân Nguyên Mông ở chiến tranh Đại Việt - Nguyên Mông lần thứ 2 (năm 1285) và sau đó là bài thơ bất hủ của ông: “Tụng giá hoàn kinh sư". Nói về văn chương, Trần Quang Khải là nhà thơ đặc sắc có vị trí trong tiến trình văn học Việt Nam với tập “Lạc đạo thi tập” nay còn lưu lại 9 bài thơ.

 Tượng  thờ Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải và Công chúa Phụng Dương tại làng Cao Đài, xã Mỹ Thành, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định.

Chiến tranh Đại Việt - Nguyên Mông lần thứ 2 có vị trí đặc biệt trong 3 cuộc chiến tranh giữa hai nước này. Trận là cuộc chiến mà quân Nguyên Mông không còn chủ quan như trận chiến lần thứ nhất, tập hợp nhiều tướng giỏi, như: A Lý Hải Nha (một viên tướng xuất sắc, làm phó cho Thoát Hoan), Lý Hằng, Khoan Triệt, Bột La Hợp Đáp Nhĩ, Toa Đô, Ô Mã Nhi, cùng các tướng người Hán là Lý Bang Hiến, Tôn Hựu, Tôn Đức Lâm, Lưu Thế Anh, Lưu Khuê, Nghê Nhuận. Lực lượng Nguyên Mông gồm 50 vạn chia làm nhiều mũi tấn công; đường bộ từ Bắc tràn xuống theo nhiều mũi, trong Nam đánh ra, thêm mũi tiến quân thủy binh.

Lực lượng nhà Trần do Trần Quốc Tuấn tổng chỉ huy cũng chia lực lượng ngăn chặn địch. Chiến tranh lần này kéo dài đến 4 tháng ròng rã từ cuối tháng 1 - cuối tháng 5/1285, nhiều trận đánh lớn xảy ra, quân nhà Trần trước sự dũng mãnh của địch những ngày đầu đã không thể ngăn chặn chúng và buộc phải rút lui để bảo toàn lực lượng, trong đó phải kể đến lần quan quân vua Trần từ Thiên Trường thoát thế gọng kìm của địch bằng cách rút về Thanh Hóa. Tuy nhiên, đọc kỹ sách sử thì quân nhà Trần dù nhiều tổn thất về lực lượng nhưng càng đánh quân lính lại càng đông. Điều này cho dự đoán kết cục của cuộc chiến phần toàn thắng thuộc về bên nào.

Toàn thắng mở ra khi quân nhà Trần mở cuộc tổng phản công, trong đó trận mở đầu lớn nhất là ở Hàm Tử - Tây Kết do Trần Nhật Duật chỉ huy.

Trần Nhật Duật sai Trần Quốc Toản về Thanh Hóa báo tin thắng trận. Quân nhà Trần quyết định đưa đại binh từ Thanh Hóa ra bắc giải phóng thành Thăng Long, Trần Quang Khải được cử làm Chánh tướng, Phạm Ngũ Lão và Trần Quốc Toản làm Phó tướng; cánh quân của Trần Nhật Duật ngăn không cho Toa Đô hợp binh được với Thoát Hoan đang ở Thăng Long.

Trần Quang Khải tấn công quân Nguyên – Mông ở Chương Dương (huyện Thường Tín), đánh cho đội quân ở đây tan tác, bỏ chạy, đốt và chiếm các chiến thuyền của địch. Sau đó, lực lượng của Trần Quang Khải cùng hợp với lực lượng khác giải phóng Thăng Long. Quân Thoát Hoan phải bỏ chạy.

Một vài dòng không thể miêu tả được chiến công lẫy lừng trong kháng chiến chống giặc Nguyên - Mông lần thứ hai của nhà Trần, cũng không thể nói hết được vai trò của Trần Quang Khải trong cuộc chiến này. Nhưng Phan Huy Chú trong Lịch triều hiến chương loại chí nhận xét về Trần Quang Khải: “Công lao thu phục được nước, ông đứng thứ nhất”.

Ngay sau khi giải phóng Thăng Long, Trần Quang Khải có bài: Tụng giá hoàn kinh sư (Theo xa giá về kinh đô): Đoạt sáo Chương Dương độ/ Cầm Hồ Hàm Tử quan/ Thái bình tu nỗ lực/ Vạn cổ thử giang san; bản dịch thơ của Trần Trọng Kim: Chương Dương cướp giáo giặc/Hàm Tử bắt quân thù/ Thái bình nên gắng sức/ Non nước ấy nghìn thu.

Với "Tụng giá hoàn kinh sư", Trần Quang Khải lột tả được tinh thần yêu nước của quân dân nhà Trần với khí thế hào sảng, với trách nhiệm công dân trước họa xâm lăng, tuyệt nhiên không có chút gì nói về công lao của cá nhân cả.

Con người tự tri

Trong cuộc chiến nói trên, nếu để ý kỹ thì Trần Quang Khải chịu sự điều động của Trần Quốc Tuấn, tất nhiên vị tổng chỉ huy quân đội này muốn điều động Trần Quang Khải phải thông qua vua. Điều hay là Trần Quang Khải, lúc này là Thượng tướng Thái sư, tuân thủ sự điều động này. Lần thứ nhất, ông được điều động về Nghệ An để chặn đường tấn công của Toa Đô. Lần thứ hai, ông được Trần Quốc Tuấn giữ chánh tướng đánh trận Chương Dương và giải phóng Thăng Long.

Điều này cho thấy Trần Quốc Tuấn hiểu được tài năng thực chiến của Trần Quang Khải. Nên nhớ, Trần Quang Khải lúc mới sinh thể chất yếu ớt, lớn lên thụ giáo nhà sử học, người viết bộ chính sử dầu tiên của nước ta Đại Việt sử ký là Lê Văn Hưu. Điều này cho thấy Trần Quang Khải thiên về văn chương, chữ nghĩa hơn là võ nghệ. Tuy nhiên, Trần Quốc Tuấn vẫn tin dùng ông dù trước đó đã cử Trần Kiện với 1 vạn quân trấn giữ Nghệ An.

Quan trọng hơn, Trần Quang Khải hiểu rõ bản thân mình, dù chức cao nhất trong hàng quan lại nhưng vẫn chịu sự điều động của Trần Quốc Tuấn, "người kỳ tài”, như Ngô Sĩ Liên nhận xét. Trước đó, sách sử có kể chuyện Trần Quốc Tuấn và Trần Quang Khải “không ưa nhau” (chứ không phải thù nghét nhau, có lẽ do khác biệt về tính cách) chơi cờ với nhau trên thuyền suốt ngày (Trần Quang Khải chủ động đến thuyền của Trần Quốc Tuấn) rồi Trần Quốc Tuấn cho nấu nước lá thơm, tắm cho Trần Quang Khải.

“Quốc Tuấn nói: Hôm nay được tắm cho thượng tướng. Quang Khải cũng nói: Hôm nay được quốc công tắm cho” (Đại Việt Sử ký toàn thư, Ngô Sĩ Liên, Cao Huy Giu dịch, Đào Duy Anh hiệu đính, trang 324). Hai ông từ đó, một tướng văn, một tướng võ, tình cảm chan hòa hết lòng giúp vua. Đó cũng là sự tự biết mình, tôn trọng người khác để cùng lo việc lớn.

Trong bài thơ “Xuân nhật hữu cảm” (Cảm xúc ngày xuân), Trần Quang Khải viết: Vũ bạch phì mai tế nhược ty/Bế môn ngột ngột tọa thư si/ Nhị phần xuân sắc nhàn sai quá/ Ngũ thập suy ông dĩ tự tri/ Cố quốc tâm hoàn phi điểu quyện/ Ân ba hải khoát túng lân trì/ Sinh bình đởm khí luân huân tại/ Giải đảo đông phong phú nhất thi.

Bản dịch bài thơ này của Ngô Tất Tố: Lâm râm mưa bụi gội hoa mai/ Khép chặt phòng thơ ngất ngưởng ngồi/ Già nửa phần xuân cam bỏ uổng/ Tới năm chục tuổi biết suy rồi/ Mơ màng nước cũ chim bay mỏi/ Khơi thẳm nguồn ân, cá khó bơi/Đảm khí ngày nào rày vẫn đó/ Đè nghiêng ngọn gió đọc thơ chơi!

Trong bài thơ này, Trần Quang Khải có câu: “Ngũ thập suy ông dĩ tự tri”: Ông “tự tri” mình đã 50 tuổi và sức khỏe yếu đi. Tuy nhiên, sau đó ông cũng tự thấy: “Sinh bình đởm khí luân huân tại”, nghĩa là ông biết hùng khí nơi con người mình vẫn còn đó. Thật vậy, Trần Quang Khải con người bề ngoài thư sinh, người giàu cảm xúc thơ ca không thiếu đởm lược để giúp nước, cứu dân trước vó ngựa quân xâm lược Nguyên Mông.

Cuộc đời của Trần Quang Khải như hồ nước xanh thẳm và tĩnh lặng vì bản thân ông là người học rộng, tài cao và không thấy cần sự bon chen vị trí cao thấp trong chốn quan trường. Đó là điều để các vua nhà Trần sử dụng ông, phát huy hết khả năng của ông trong cả trị quốc lẫn bảo vệ đất nước.

Trong bài thơ “Xuân nhật hữu cảm”, Trần Quang Khải có câu: “Ngũ thập suy ông dĩ tự tri”: Ông “tự tri” mình đã 50 tuổi và sức khỏe yếu đi. Tuy nhiên, sau đó ông cũng tự thấy: “Sinh bình đởm khí luân huân tại”, nghĩa là ông biết hùng khí nơi con người mình còn đó. Thật vậy, Trần Quang Khải con người bề ngoài thư sinh, người giàu cảm xúc thơ ca nhưng không thiếu đởm lược và tài năng để giúp nước, cứu dân trước vó ngựa quân xâm lược Nguyên Mông.

TAG: Trần Quang Khải nước hồ tĩnh lặng giặc nguyên mông lịch sử
 
Tin khác
Viettel- Hải Phòng (4-0): Bữa tiệc bàn thắng trên sân Hàng Đẫy
Viettel- Hải Phòng (4-0): Bữa tiệc bàn thắng trên sân Hàng Đẫy
Kinhtedothi- Trong ngày gặp lại đội bóng cũ Hải Phòng, các học trò của HLV Trương Việt Hoàng đã ghi liền 4 bàn vào lưới đội bóng đất Cảng. Đội khác Hải Phòng đang có biểu hiện đuối sức chặng nước rút.
Café chủ nhật: Bóng đá Việt-chuyện không giống ai
Café chủ nhật: Bóng đá Việt-chuyện không giống ai
Kinhtedothi-24 giờ trước trận đấu thì Hồng Lĩnh Hà Tĩnh mới nhận được quyết định bổ sung treo giò Mansaray. Còn HLV thủ môn Đào của Quảng Nam bị lập biên bản vì yểm bùa trên sân Thiên Trường.
Đêm nhạc tri ân với nhạc sĩ Phó Đức Phương chật kín khán giả
Đêm nhạc tri ân với nhạc sĩ Phó Đức Phương chật kín khán giả
Kinhtedothi – Đêm nhạc “Khúc hát phiêu ly” diễn ra tối 10/7, với sự xuất hiện của 3 người con nhạc sĩ Phó Đức Phương và những nghệ sĩ đã gắn với âm nhạc của ông như: Mỹ Linh, Thanh Lam, Tùng Dương, Minh Thu… Khán giả đến chật kín Nhà hát lớn để cổ vũ tinh thần cho người nhạc sĩ đang mắc bạo bệnh ung thư tụy.
Triển lãm ảnh quan hệ ngoại giao Hoa Kỳ - Việt Nam trên “vùng đất lửa” Quảng Trị
Triển lãm ảnh quan hệ ngoại giao Hoa Kỳ - Việt Nam trên “vùng đất lửa” Quảng Trị
Kinhtedothi - Ngày 11/7, tại Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh tỉnh Quảng Trị đã diễn ra triễn lãm ảnh kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Hoa Kỳ - Việt Nam.
[Thông điệp từ lịch sử] Tô Hiến Thành -  “Người phò tá có công lao tài đức”
[Thông điệp từ lịch sử] Tô Hiến Thành - “Người phò tá có công lao tài đức”
Kinhtedothi - Có một nhân vật lịch sử đặc biệt làm quan dưới thời các vua Lý Anh Tông (1138 - 1175) và Lý Cao Tông (1276 - 1210) mà người đời và lịch sử nhắc tên ông không chỉ vì tài năng, đức độ và những cống hiến to lớn mà còn vì một lý do khác. Đó là sự lựa chọn, hay là lời can gián của ông không được chấp nhận đã mở đầu cho sự sụp đổ của vương triều Lý. Đó là Thái úy Tô Hiến Thành.
[Hà Nội trong tôi] Làng nghề thuốc nam của người Dao
[Hà Nội trong tôi] Làng nghề thuốc nam của người Dao
Kinhtedothi - Đó là làng nghề tại thôn Yên sơn, xã Ba Vì, huyện Ba Vì, Hà Nội. Người dân nơi đây từ xưa đã lên rừng lấy các cây thuốc về phơi, sơ chế, bào chế hoặc nấu cao thành các loại thuốc. Thảo dược ở đây được bán rộng rãi trên cả nước; người bệnh có thể đến đây lấy thuốc hoặc gửi địa chỉ nơi ở thì sẽ được nhà thuốc gửi thuốc tới tận nơi.
Bốc thăm Tứ kết C1: Paris Saint-Germain và Atletico Madrid tạm 'thở phào nhẹ nhõm'
Bốc thăm Tứ kết C1: Paris Saint-Germain và Atletico Madrid tạm "thở phào nhẹ nhõm"
Kinhtedothi - Ngày 10/7, Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) đã tổ chức lễ bốc thăm chia cặp vòng tứ kết Champions League.
Văn Hậu trở về nước thi đấu
Văn Hậu trở về nước thi đấu
Kinhtedothi - Do việc thỏa thuận với đối tác Hà Lan không có được kết quả như mong đợi, CLB bóng đá Hà Nội quyết định sẽ gọi Văn Hậu trở về thi đấu cho đội bóng Thủ đô Hà Nội.
SHB.Đà Nẵng- Hà Nội: Rimario và đồng đội đứng trước “bão”
SHB.Đà Nẵng- Hà Nội: Rimario và đồng đội đứng trước “bão”
Kinhtedothi-“Cơn bão” chấn thương đã quét mất hơn nửa đội hình của HLV Chu Đình Nghiêm, khi 16 trong 28 cầu thủ đã dính chấn thương với các mức độ khác nhau. Điều này hứa hẹn một trận cầu khó khăn trên sân Hòa Xuân của SHB.Đà Nẵng.
Hà Nội đóng vai trò quan trọng tại SEA Games 31
Hà Nội đóng vai trò quan trọng tại SEA Games 31
Kinhtedothi - Theo kế hoạch, Việt Nam sẽ là chủ nhà của SEA Games 31 – 2021. Đây là kỳ đăng cai tổ chức SEA Games lần thứ 2 trong lịch sử thể thao nước nhà. Hiện tại, công tác chuẩn bị cho SEA Games 31 đang được gấp rút thực hiện. Phóng viên Kinh tế & Đô thị đã có cuộc trao đổi với Phó Tổng Cục trưởng Tổng Cục Thể dục thể thao Trần Đức Phấn.
Trưởng Ban Trọng tài VFF: 'Mong dư luận có cái nhìn cảm thông'
Trưởng Ban Trọng tài VFF: "Mong dư luận có cái nhìn cảm thông"
Kinhtedothi - Sau hàng loạt sai sót của các trọng tài tại V-League và hạng Nhất, trưởng Ban Trọng tài Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) đã lên tiếng mong nhận được sự cảm thông từ dư luận.