Trang chủ / Văn hóa / Tin tức

[Thông điệp từ lịch sử] Trần Thủ Độ - thủ lĩnh cải cách tài ba của nhà Trần

Vĩnh Khánh 16-01-2021 07:43
Kinhtedothi - Nhà Lý, từ đời Lý Cao Tông đã bước vào thời kỳ khủng hoảng cung đình, rồi lan ra toàn xã hội, đất nước suy yếu dần, kinh tế xã hội sa sút trầm trọng, bạo loạn nổi lên ngày càng nhiều. Trần Thủ Độ đã xuất hiện để gánh vác sứ mạng giải quyết cuộc khủng hoảng theo cách rất… Trần Thủ Độ.
Lấy ngôi vua để giải quyết khủng hoảng cung đình
Năm 1209, cung triều Lý có loạn Quách Bốc, vua Lý Cao Tông phải chạy lên Quy Hóa, Thái tử Lý Sảm chạy về Hải Ấp nương nhờ tại nhà Trần Lý. Họ Trần Làm nghề chài lưới, có nhiều thuộc hạ, gia binh, một trong ba thế lực lớn nhất lúc bấy giờ (Đoàn Thượng, Nguyễn Nộn, Trần Lý). Tại đây, Hoàng tử Sảm đã lấy Trần Thị Dung - con gái của Trần Lý làm vợ. Họ Trần đã giúp nhà Lý dẹp loạn Quách Bốc, đưa vua Lý trở lại kinh đô.

Năm 1211, Thái tử Lý Sảm lên ngôi, gọi là Lý Huệ Tông, lập Trần Thị Dung làm Nguyên phi. Trần Tự Khánh (anh Trần Thị Dung) được phong Chương Thành Hầu.

Huệ Tông là người yếu đuối, lại bị Đàm thái hậu điều khiển chính sự, nên mọi việc đều phó thác cho Đàm Dĩ Mông, người chức cao, quyền lớn nhưng không có học thức, không có mưu thuật, lại nhu nhược không quyết đoán, chính sự ngày một đổ nát.
 Lăng mộ Thái sư Trần Thủ Độ tại xã Liên Hiệp, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Ảnh: Quốc Lê
Năm 1216, bất lực triều chính lại bị Đàm thái hậu bức bách, Lý Huệ Tông cùng Trần Thị Dung trốn đến quân doanh của Trần Tự Khánh. Từ đó, vua Lý hoàn toàn phụ thuộc vào thế lực họ Trần.

Năm 1223, Trần Tự Khánh chết, quyền bính giao cho em họ là Trần Thủ Độ, khi ấy là Chỉ huy sứ, quản lĩnh cấm quân. Trần Thủ Độ đã ép vua Huệ Tông nhường ngôi cho công chúa Chiêu Thánh, đưa đi tu rồi ép phải tự vẫn. Tiếp đó, ông lại dàn cảnh cho Lý Chiêu Hoàng lên 7 tuổi lấy con trai thứ của Trần Thừa là Trần Cảnh lên 8 tuổi. Một năm sau, vào tháng 12 âm lịch năm 1225, Trần Thủ Độ ép Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng. Nhà Trần lấy được ngôi nhẹ nhàng nhờ thủ đoạn của Trần Thủ Độ.

Khi lên ngôi, Trần Cảnh còn nhỏ, mọi việc triều chính đều trong tay Trần Thủ Độ và cha là Trần Thừa.

Lấy được ngôi vua, lập triều mới là điều kiện cần để ông có thể giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị - xã hội ngày càng trầm trọng của đất nước.

Thủ lĩnh cuộc cải cách

Sau khi nắm trọn quyền lực, Trần Thủ Độ đã khẩn trương tiến hành cuộc cải cách mà ông vừa là nhà thiết kế vừa là thủ lĩnh chỉ huy thực hiện. Tư tưởng và khát vọng xuyên suốt của ông là xây dựng một vương triều mạnh, vua sáng - tôi trung; một bộ máy nhà nước trung ương tập quyền vững mạnh, thống nhất để chăm cho dân yên, nước mạnh.

Thời cơ đến, Trần Thủ Độ đã thực hiện cuộc cải cách khá toàn diện và sâu sắc trên nhiều lĩnh vực.

Thứ nhất, về cơ chế quản lý xã hội, trong triều đình, ngay từ đầu Trần Thủ Độ đã chủ trương đặt ra cơ chế Thượng hoàng nhiếp chính. Đây là điểm hoàn toàn mới trong tổ chức bộ máy nhà nước thời Trần mà chưa hề có tiền lệ. Theo đó, khi vua chưa trưởng thành thì Thượng hoàng giúp con trị nước, khi vua đã trưởng thành thì Thượng hoàng truyền thụ kinh nghiệm, là tấm gương về đạo đức, và là “cố vấn” cho vua con. Trên thực tế, cơ chế này đảm bảo quyền lực không bị chia sẻ, có tính kế thừa, lại có thời gian cho các vua con rèn luyện trưởng thành, đảm bảo xây dựng và bảo tồn vương triều vững mạnh.

Trần Thủ Độ chủ trương xây dựng bộ máy nhà nước trung ương tập quyền vững mạnh, thống nhất từ trung ương đến cấp cơ sở làng xã. Ông chia nước làm 12 lộ. Mỗi lộ đặt chức Chánh và Phó An phủ sứ kiêm từ việc hộ khẩu, tiền thóc, ngục tụng đều giữ hết quyền bính trong tay. Dưới quyền An phủ sứ có các chức quan Đại tư xã, Tiểu tư xã, cùng với chức xã chính, Sử giám, gọi là xã quan. Làm đơn sổ hộ khẩu, con trai lớn gọi là đại hoàng nam, con trai nhỏ gọi là tiểu hoàng nam, 60 tuổi gọi là lão, già lắm thì gọi là long lão.

Để đảm bảo các chính sách được thực thi nghiêm túc, Trần Thủ Độ đã kiểm tra việc thừa hành rất chặt chẽ, gắt gao.

Thứ hai, về kinh tế xã hội, Trần Thủ Độ chủ trương chuyển dần công hữu ruộng đất thành tư hữu. Đại Việt sử ký toàn thư chép: "Năm Quý Sửu (1253), tháng 6, bán ruộng công, mỗi diện (mẫu) là 5 quan tiền cho phép nhân dân mua làm ruộng tư”. Mục tiêu là giải thể nhanh chế độ công xã nguyên thủy, chuyển sang công xã nông thôn có tư hữu, đẩy mạnh sản xuất, phát triển kinh tế hàng hóa - tiền tệ. Ngoài quyết định cơ bản ấy còn có hàng loạt biện pháp kinh tế khác như:

Về nông nghiệp thì đắp đê ngăn lũ, ngăn mặn, khai kênh tưới, tiêu. Năm 1231, sai hoạn quan Nguyễn Bang Cốc chỉ huy binh lính phủ mình đào vét kênh Trầm và kênh Hào từ phủ Thanh Hóa đến địa giới phía nam Diễn Châu. Năm 1248 sai các lộ đắp đê giữ nước sông suốt từ đầu nguồn đến bờ biển để chống lụt. Đặt chức Hà đê chánh phó sứ để trông coi. Nơi đắp đê thì đo xem hết bao nhiêu ruộng của dân, chiểu theo giá trả bằng tiền. Không chỉ coi trọng việc tăng sản xuất lúa gạo, mà còn chú ý cả tới trồng cây ăn quả, cây phòng hộ.

Ông đẩy mạnh phát triển công, thương; định ra các phường buôn bán, sản xuất ở thủ đô Thăng Long... (quy hoạch 61 phường ở kinh thành Thăng Long để tiện quản lý công, thương...); sai tướng chống giữ, đánh chiếm cửa khẩu để giao thương với nhà Tống ở Giang Nam.

Ông thực hiện "khoan sức cho dân”, không đánh thuế thân mà chỉ đánh thuế đinh theo sở hữu ruộng đất...; nhân đinh có ruộng đất thì nộp tiền thóc, người không có ruộng đất thì miễn cả; có 1, 2 mẫu ruộng thì nộp một quan tiền, có 3, 4 mẫu thì nộp 2 quan tiền, có từ 5 mẫu trở lên thì nộp 3 quan tiền; tô ruộng mỗi mẫu nộp 100 thăng thóc.

Mỗi khi có dịp hạn hán, triều đình thường ban hành luật miễn thuế khóa, mở lương thóc rồi đại xá.

Về văn hóa, Trần Thủ Độ chủ trương Phật giáo vẫn là quốc giáo nhưng Khổng giáo ngày càng được đề cao và có tác dụng tích cực đối với chủ trương xây dựng một xã hội mà pháp trị đang từng bước nâng cao.

Về giáo dục, khoa cử, vua xuống chiếu mời nho sĩ trong nước đến Quốc học viện giảng tứ thư, lục kinh. Thi cử được đổi mới, tăng thêm các học vị trong khoa bảng. Đặt ra lệ chọn tam khôi là trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa. Cùng năm 1239, đã công bố thể lệ tổ chức thi các khoa thông tam giáo, thừa nhận tam giáo (Nho, Phật, Lão) "đồng nguyên”. Đó là một tiến bộ về tư tưởng tôn giáo so với thế giới đương thời (thế kỷ XIII) khi mà kỳ thị/chiến tranh tôn giáo vẫn nặng nề.

Các sinh hoạt tinh thần như múa hát trong cung ngoài triều, trong dân gian phát triển...

Về an ninh, Trần Thủ Độ với nhiều biện pháp cương nhu tùy lúc đã hoàn toàn dẹp tan các thế lực cát cứ họ Nguyễn, họ Đoàn. Củng cố quân đội, đáp trả thắng lợi sự quấy nhiễu của Chiêm Thành và Chân Lạp; sẵn sàng đối phó với giặc Mông cổ.

Về Trần Thủ Độ, xưa nay vẫn có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau, nhất là ý nghĩa đạo đức qua một số hành động chính trị của ông như cách lấy ngôi nhà Lý, truy sát tôn thất nhà Lý, chủ trương, hôn nhân nội tộc, lấy hoàng hậu của vua Lý … Nhưng chắc chắn không thể phủ nhận ông là một chính khách tài ba, ít học nhưng có tư tưởng, có khát vọng, có trách nhiệm vô bờ bến với đất nước và hoàng triều. Nếu ông không là thủ lĩnh cuộc cải cách thì không thể có một vương triều Trần cường thịnh, một Đại Việt hùng mạnh đủ sức, đủ tài đánh thắng các cuộc xâm lược của giặc Nguyên - Mông.
Không thể nói là hoàn hảo nhưng cuộc cải cách của nhà Trần với thủ lĩnh Trần Thủ Độ đã thành công, đưa xã hội và đất nước thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng trầm trọng từ cuối đời nhà Lý. Vương triều và xã hội ổn định, kinh tế phát triển “Bấy giờ, quốc gia vô sự, nhân dân yên vui”.
TAG: Thái sư Trần Thủ Độ lăng mộ Nhã trân
 
Tin khác
“Trở về giữa yêu thương” phần 2, tập 6: Đức đánh ghen Thu giữa khách sạn
“Trở về giữa yêu thương” phần 2, tập 6: Đức đánh ghen Thu giữa khách sạn
Kinhtedothi – Phát hiện ra vợ cùng đồng nghiệp gặp nhau ở khách sạn, Đức đã mất kiểm soát, nổi cơn ghen khiến Thu mất mặt, đòi về nhà ngoại.
Barca: Cựu chủ tịch Bartomeu và 3 cộng sự bị bắt
Barca: Cựu chủ tịch Bartomeu và 3 cộng sự bị bắt
Kinhtedothi- Hàng loạt tờ báo uy tín của Tây Ban Nha như Marca, AS, El Mundo... đều đồng loạt đưa tin cựu chủ tịch CLB Barca là Bartomeu và nhiều cộng sự thân tín đã bị cảnh sát địa phương bắt giữ.
Trung vệ Đỗ Duy Mạnh bày tỏ sự ngưỡng mộ với 'người hùng' Nguyễn Ngọc Mạnh
Trung vệ Đỗ Duy Mạnh bày tỏ sự ngưỡng mộ với "người hùng" Nguyễn Ngọc Mạnh
Kinhtedothi - Trung vệ Đỗ Duy Mạnh bày tỏ sự ngưỡng mộ với hành động của "người hùng" cùng quê Đông Anh là Nguyễn Ngọc Mạnh khi cứu bé gái 3 tuổi rơi từ tầng 13 chung cư.
Sao Việt cảm phục “siêu nhân” Nguyễn Ngọc Mạnh cứu bé gái rơi từ tầng 12
Sao Việt cảm phục “siêu nhân” Nguyễn Ngọc Mạnh cứu bé gái rơi từ tầng 12
Kinhtedothi – Nhiều nghệ sĩ như Tuấn Hưng, MC Trấn Thành, Nguyên Khang… bày tỏ sự xúc động trước hành động dũng cảm của anh Nguyễn Ngọc Mạnh – người đỡ bé gái rơi từ tầng 12 chung cư xuống và cứu sống một cách diệu kỳ.
Bảng xếp hạng ATP tennis: Djokovic san bằng siêu kỷ lục 310 tuần giữ số 1 của Federer
Bảng xếp hạng ATP tennis: Djokovic san bằng siêu kỷ lục 310 tuần giữ số 1 của Federer
Kinhtedothi - Vào ngày 24/6/2018, Roger Federer đánh mất ngôi số 1 thế giới vào tay Rafael Nadal, thời điểm "Tàu tốc hành" chạm tới cột mốc 310 tuần trên "đỉnh" tennis. Những tưởng đó sẽ cột mốc mà hai "đại kình địch" Rafael Nadal hay Novak Djokovic (thời điểm đó lần lượt có 196 và 223 tuần giữ số 1) sẽ không thể đuổi kịp, song mọi thứ đã thay đổi chóng mặt.
Cảnh tượng hiếm thấy tại các di tích đền, chùa ở Nam Định trong mùa lễ hội
Cảnh tượng hiếm thấy tại các di tích đền, chùa ở Nam Định trong mùa lễ hội
Kinhtedothi - Trái ngược với cảnh tượng đông vui, náo nhiệt vào những năm trước, các di tích đền, chùa, phủ.. ở Nam Định đang trải qua một mùa lễ hội thưa vắng hiếm thấy.
Nỗi lo thể lực của các “ông già” đá bóng
Nỗi lo thể lực của các “ông già” đá bóng
Kinhtedothi-Do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 dẫn đến V.League 2021 phải tạm hoãn 1 tháng. VFF và VPF đã khá “đau đầu” khi bố trí lịch thi đấu của Viettel phù hợp với lịch thi đấu AFC Champions League và Vòng loại World Cup 2022 khu vực châu Á đối với ĐT Việt Nam. Điều này bắt buộc V.League 2021 sẽ thi đấu “dồn toa” 10 vòng đấu từ ngày 13/3 đến 17/4 với mật độ 4 ngày/trận.
Lễ hội trong thời dịch Covid-19
Lễ hội trong thời dịch Covid-19
Kinhtedothi - Các lễ hội trên địa bàn tỉnh Nam Định 2 năm nay không còn không khí náo nức, rộn ràng do các diễn biến phức tạp của dịch Covid-19. Việc các lễ hội phải dừng tổ chức ảnh hưởng nhiều đến thu nhập của những người dân buôn bán tại khu vực di tích đền Trần, chùa Tháp và quần thể di tích Phủ Dầy.
Văn Lâm lại “làm khó” thầy Park
Văn Lâm lại “làm khó” thầy Park
Kinhtedothi-Sau 2 năm thi đấu cho Muang Thong United tại Thai1-League, thủ môn Văn Lâm đã bằng mọi cách để dứt áo ra đi tìm bến đậu mới. Nhưng việc chỉ là thủ môn dự bị số 2 tại CLB Cerezo Osak (thi đấu J1-League) sẽ khiến cho vị trí của thủ môn đội tuyển quốc gia Việt Nam của Văn Lâm sẽ lung lay.
'Hướng dương ngược nắng' tập 34: Châu dọa cho Vỹ vào tù
"Hướng dương ngược nắng" tập 34: Châu dọa cho Vỹ vào tù
Kinhtedothi - Ở tập 34 Hướng dương ngược nắng lên sóng tối nay (1/3), Châu (Hồng Diễm) đã đảo ngược tình thế. Cô bình tĩnh gặp Vỹ nói chuyện và dọa khiến Vỹ bắt đầu run sợ...
Thành Nhà Hồ - 10 năm bảo tồn, phát huy giá trị di sản
Thành Nhà Hồ - 10 năm bảo tồn, phát huy giá trị di sản
Kinhtedothi - Sau 6 thế kỷ ra đời, với những giá trị đã được khẳng định, năm 2011 thành Nhà Hồ chính thức được UNESCO công nhận là Di sản thế giới, trở thành niềm tự hào của không riêng người dân xứ Thanh. Sau 10 năm được công nhận Di sản văn hóa thế giới, đến nay công tác bảo tồn, phát huy giá trị thành Nhà Hồ đã có những biến chuyển rõ rệt, định danh một di sản trong lòng dân tộc cũng như bạn bè quốc tế.