Trang chủ / Văn hóa / Hà Nội thanh lịch văn minh

Tìm giải pháp bảo tồn di sản chưa xếp hạng

Chi Mai – Linh Anh 09-06-2018 09:11
Kinhtedothi - Hiện nay, Hà Nội có nhiều công trình có tuổi đời chỉ hơn nửa thế kỷ hoặc một thế kỷ, nhưng lại có giá trị về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, là một phần ký ức của TP.

Song song với việc phát triển đô thị, việc bảo vệ giữ gìn các công trình này gặp rất nhiều khó khăn vì vướng cơ chế bảo tồn.

Nếu Hà Nội không còn cầu Long Biên
Đầu tháng 3/2018, người dân làng South Stoke ở Anh có một hành động khiến cả thế giới xôn xao nhắc đến là mua lại một quán rượu hơn 400 năm tuổi từ tay tư nhân. 470 người góp phần là người dân của ngôi làng nhỏ bé này, vì họ sợ quán rượu sẽ rơi vào tay tư nhân. Người dân cho biết họ muốn giữ lại quán rượu, bởi đó là một phần văn hóa cộng đồng mà họ không muốn mất đi. Mỗi TP đều có những biểu tượng văn hóa thuộc về ký ức mà như KTS Trần Huy Ánh nói: “Những công trình lịch sử, những không gian tạo nên lịch sử đô thị, tạo nên tình cảm, ký ức, phẩm giá của cư dân đô thị ấy”.

 Cầu Long Biên từng gặp vướng trong công tác bảo tồn vì là di sản chưa xếp hạng.  Ảnh:  Việt Linh
Cây cầu Long Biên trải qua hơn một thế kỷ tồn tại đã là một phần ký ức của Hà Nội, nhưng khi công năng sử dụng về giao thông bị hạn chế, đã từng có dự án dỡ cầu đặt xuống bãi giữa sông Hồng để trưng bày. Các nhà văn hóa lên tiếng bảo vệ cây cầu, thì nhiều ý kiến cho rằng cầu Long Biên chưa được xếp hạng di tích nên không nằm trong diện được bảo vệ nguyên vẹn như Luật Di sản quy định. “Chúng ta có thể hình dung ra một viễn cảnh buồn khi mỗi sáng thức dậy, người Hà Nội không thấy cầu Long Biên soi bóng trên sông Hồng, có lẽ sẽ bàng hoàng chẳng kém người Pháp không thấy EiFfel trên nền trời Paris hay người Nga không thấy mái củ hành nhà thờ thánh Basil trên Quảng trường Đỏ” – KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh. Rất may là đến nay cầu Long Biên vẫn còn đó và trở thành một di sản trong lòng Hà Nội.
Chấp chới luật bảo vệ
Ở Hà Nội cũng từng có tình trạng di sản kiến trúc đô thị không có danh hiệu nên bị xâm hại. Trường Đại học Dược ở 19 Lê Thánh Tông do KTS nổi tiếng Ernest Hébrard thiết kế, đã bị phá khuôn viên khi một phòng thí nghiệm được xây trong sân hồi đầu năm 2013, trong khi nơi này là tiêu biểu của phong cách kiến trúc Đông Dương.

"Chỉ trong gần 90 năm trở lại đây, Việt Nam cũng như nhân loại đã không ngừng hoàn thiện các khái niệm, phương pháp tiếp cận để nhận diện các công trình kiến trúc có giá trị di sản di tích đô thị. Ví dụ năm 2017, các chuyên gia di sản kiến trúc đô thị thế giới đã ghi nhận công trình Cung văn hóa thiếu nhi Hà Nội do KTS Lê Văn Lân thiết kế, được xây dựng và hoàn thành năm 1974 là công trình Di sản kiến trúc hiện đại của Việt Nam, đứng ngang tầm với các công trình tương tự của các KTS thế giới lừng danh thế kỷ XX . Điều đó cho thấy những giá trị của di sản kiến trúc đô thị vừa có tính lịch sử vừa có tính thời đại." - KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Hội kiến trúc sư Hà Nội


"Hiện nay, ngành văn hóa Hà Nội có chú ý đến việc trùng tu, nhưng lực bất tòng tâm bởi còn hệ quả của một thời mà bây giờ là tác phong làm việc vẫn còn ám ảnh. Nếu cứ vỗ ngực ứng xử với di sản bằng cái tâm thì nhất định sai lầm. Tâm thành, tích cực và sự thiếu hiểu biết là đồng nhất với sự phá hoại. Khi động đến di sản cần quan tâm vấn đề văn hóa, lịch sử và vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc, đặc biệt là vấn đề nghệ thuật." - GS Trần Lâm Biền

Khi đó, công trình này không phải di tích có danh hiệu, cũng không thuộc một danh sách cần bảo tồn nào. Các hoạt động bên trong công trình này cũng tạo ra nhiều tranh cãi. Các giảng đường Ngụy Như Kon Tum, hay giảng đường Lê Văn Thiêm… đều mang kiến trúc rất đặc trưng của Pháp, với sinh viên trường Đại học Tổng hợp qua nhiều thế hệ, thì không gian này là thánh đường của sinh viên, chỉ có thể được bước đến khi có các sự kiện trao bằng tiến sĩ hoặc hội thảo khoa học lớn. Thế nhưng, năm 2016, trường Đại học Tự nhiên đã ngang nhiên cho thuê giảng đường Ngụy Như Kon Tum làm nơi biểu diễn nghệ thuật vào mỗi tối thứ Bảy và Chủ nhật. Thậm chí, một đám cưới của cặp đôi trong showbiz cũng được tổ chức ở đây. Nếu chiếu theo luật, khó tìm được quy định cấm, chỉ đến khi các nhà khoa học, nhà văn hóa như GS Phan Huy Lê, GS Nguyễn Minh Thuyết, GS Hà Minh Đức… lên tiếng phản đối, thì việc xâm phạm di sản mới lắng xuống.
Cuối năm 2013, UBND TP Hà Nội xây dựng và ban hành danh sách có tên Các công trình kiến trúc khác xây dựng trước 1954 cần được bảo tồn cùng với trường đại học. Trong danh sách này còn có nhiều công trình khác, trong đó có Nhà hát Lớn Hà Nội, Bảo tàng Lịch sử quốc gia và trụ sở Bộ Ngoại giao, Phủ Chủ tịch, trụ sở Bộ Tư pháp, trụ sở Báo Văn nghệ quân đội, tháp nước Hàng Đậu, nhà thờ Cửa Bắc, cầu Long Biên, trường THPT Chu Văn An, nhà tù Hỏa Lò, nhà thờ Hàm Long, ga Hà Nội… Cùng với danh mục các công trình kiến trúc khác xây dựng trước năm 1954 cần được bảo tồn, Hà Nội cũng công bố danh sách biệt thự cũ. Cả hai danh mục trên đều thuộc nhóm phụ lục của Nghị quyết về việc ban hành danh mục phố cổ, làng cổ, làng nghề truyền thống tiêu biểu, biệt thự cũ, công trình kiến trúc khác xây dựng trước năm 1954 và di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn Thủ đô cần tập trung nguồn lực để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Nhưng danh mục này mới chỉ bảo tồn được phần vỏ, còn phần lõi với những hoạt động di sản chưa có quy định cụ thể.
Sau danh mục Các công trình kiến trúc khác xây dựng trước 1954 cần được bảo tồn công tác gìn giữ di sản ký ức Hà Nội phần nào thay đổi. Bên cạnh đó, TP Hồ Chí Minh lại vấp vấp, đặc biệt là việc phá dỡ Dinh Thượng Thơ (quận 1, TP Hồ Chí Minh) khiến dư luận lo lắng di sản ký ức đô thị của TP ngày một vắng bóng, thế mới thấy những di sản không là di tích, chưa được liệt vào “danh sách bảo tồn” đều có nguy cơ xóa sổ nếu chính quyền đô thị không quan tâm gìn giữ.
Ứng xử linh hoạt
KTS Lê Thành Vinh - nguyên Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích đánh giá: Chúng ta đang khá cứng nhắc khi phân loại và tiếp cận di sản. Tiếp cận một di sản, dù được công nhận hay chưa, trước hết, phải tôn trọng và ứng xử khách quan, nhân văn. Nếu nhìn nhận giá trị di sản chỉ dựa trên trên phương diện hành chính (xếp hạng) sẽ dễ dẫn đến cực đoan. Bởi trong thực tế, nhiều di sản chưa được xếp hạng, nhưng giá trị văn hóa, lịch sử của nó là không thể phủ nhận, chưa kể, còn có nhiều di sản khác có vai trò quan trọng trong cấu trúc không gian, tạo lập giá trị lịch sử, văn hóa. Khắc phục tình trạng này, cần có những danh sách khác, những cách phân loại khác để khẳng định giá trị của các di sản phụ trợ thông qua việc bổ sung các quy định chi tiết hơn về di sản đô thị, các nhân tố cấu thành di sản đô thị trong Luật Di sản văn hóa. Bên cạnh đó, trong phạm vi đô thị của mình, nhà quản lý ở các góc độ đô thị, kiến trúc, văn hóa… cũng cần có những quy định phù hợp để giữ lại giá trị của các nhân tố đã trở thành di sản.
Phó Tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử Việt Nam - TS Nguyễn Thị Hậu cho rằng: Không bảo tồn di sản văn hóa tức là đang xóa bỏ lịch sử của vùng đất đó. Trong khi nhiều di sản văn hóa còn chưa được kiểm kê, xác định giá trị, có biện pháp bảo vệ, các cơ quan truyền thông cần phát huy vai trò đặc biệt của mình bằng việc thông tin kịp thời những kiến thức tri thức khoa học mới về di sản, phản ánh ý kiến nhiều chiều từ người dân, nhà khoa học, nhà quản lý, nhà đầu tư… để ngăn chặn những hành vi vi phạm hay phá hoại di sản văn hóa.
Hà Nội với bề dày nghìn năm tuổi sẽ không chỉ quan tâm gìn giữ các công trình kiến trúc của triều đại phong kiến Lý, Trần, Lê, mà cả những giá trị di sản kiến trúc đô thị hiện đại, để TP luôn sống động. Muốn làm được điều này, ngoài việc đưa các công trình vào danh mục bảo vệ thì cần có sự cẩn trọng mỗi khi định thay đổi hoặc điều chuyển một công trình di sản chưa được xếp hạng di tích.

TAG: Di sản bảo tồn Hà Nội cầu long biên
 
Tin khác
Đêm thơ nhạc “Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh: Tình yêu ở lại”
Đêm thơ nhạc “Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh: Tình yêu ở lại”
Kinhtedothi - Sáng 14/8, báo Dân Việt phối hợp với Nhà hát Tuổi trẻ và Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức cuộc họp báo đêm thơ nhạc kịch "Lưu Quang Vũ- Xuân Quỳnh: Tình yêu ở lại" nhân kỷ niệm 30 năm ngày mất của vợ chồng nghệ sĩ và con trai Lưu Quỳnh Thơ.
Mỗi tuần một cuốn sách: Tái hiện cuộc đời công nương Diana
Mỗi tuần một cuốn sách: Tái hiện cuộc đời công nương Diana
Kinhtedothi - Tiểu thuyết Diana được Isabelle Rivère (một nhà báo, nhà văn người Pháp chuyên viết các tác phẩm về nước Anh và Hoàng gia Anh) và Caroline Babert (nhà văn, nhà báo) viết dựa trên các sự kiện có thật về cuộc đời công nương Diana.
Làng nghề Phúc Am: Hối hả đón tháng Vu lan
Làng nghề Phúc Am: Hối hả đón tháng Vu lan
Kinhtedothi - Làng Phúc Am (xã Duyên Thái, huyện Thường Tín, Hà Nội) là một trong những làng nghề nổi tiếng với nghề làm vàng mã. Dịp rằm tháng 7, làng "âm phủ" lại tấp nập những chuyến xe về mua hàng. Tuy nhiên, số hộ gia đình sản xuất vàng mã ở Phúc Am không còn nhiều, chủ yếu tập trung vào làm đại lý phân phối.
Tọa đàm trực tuyến “Tìm giải pháp giảm thiểu các vi phạm trong công tác tu bổ di tích”
Tọa đàm trực tuyến “Tìm giải pháp giảm thiểu các vi phạm trong công tác tu bổ di tích”
Kinhtedothi - Sáng 14/8, báo Kinh tế & Đô thị tổ chức tọa đàm trực tuyến “Tìm giải pháp giảm thiểu các vi phạm trong công tác tu bổ di tích” nhằm chia sẻ những khó khăn về quá trình vận động, thuyết phục Nhân dân thực hiện đúng Luật Di sản của cán bộ quản lý văn hóa; tham vấn các ý kiến của chuyên gia về vấn đề tìm nguồn vốn trong công tác tu bổ di tích…
Đêm hội Trăng rằm 2018 diễn ra tối ngày 20/9
Đêm hội Trăng rằm 2018 diễn ra tối ngày 20/9
Kinhtedothi - Thời gian tổ chức Đêm hội Trăng rằm 2018 dự kiến vào 20h00, ngày 20/9/2018 (thứ Năm, tức ngày 11/8 Âm lịch) tại quận Hoàng Mai.
HLV Park Hang Seo không hài lòng về công tác tổ chức của Asiad 2018
HLV Park Hang Seo không hài lòng về công tác tổ chức của Asiad 2018
Kinhtedothi - Theo vị HLV người Hàn Quốc, công tác chuẩn bị thiếu chu đáo của nước chủ nhà Indonesia khiến cho việc tập luyện của Olympic Việt Nam bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Làm sao để không có vụ đình Lương Xá, hay Trăm Gian thứ 2?
Làm sao để không có vụ đình Lương Xá, hay Trăm Gian thứ 2?
Kinhtedothi - 9 giờ 30 sáng mai (14/8), báo Kinh tế & Đô thị online (Kinhtedothi.vn) cuộc tọa đàm, giao lưu trực tuyến với chủ đề “Tìm giải pháp giảm thiểu vi phạm trong công tác tu bổ di tích” nhằm chia sẻ những khó khăn, chuyện khó nói về quá trình vận động, thuyết phục quần chúng Nhân dân thực hiện đúng Luật Di sản của cán bộ quản lý văn hóa; tham vấn các ý kiến của chuyên gia về vấn đề tìm nguồn vốn trong công tác tu bổ di tích…
Quảng Bình: Nhiều hoạt động ý nghĩa tri ân Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Quảng Bình: Nhiều hoạt động ý nghĩa tri ân Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Kinhtedothi - Hướng tới kỷ niệm 73 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9; kỷ niệm 107 năm ngày sinh (25/8/1911 - 25/8/2018) và 5 năm ngày mất (4/10/2013 - 4/10/2018) Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tỉnh Quảng Bình sẽ tổ chức nhiều hoạt động tri ân Đại tướng.
Sắp diễn ra “Hội sách mùa Thu 2018”
Sắp diễn ra “Hội sách mùa Thu 2018”
Kinhtedothi - Từ ngày 22 - 26/8, sẽ diễn ra “Hội sách mùa Thu 2018” tại Công viên Thống Nhất (Hà Nội). Đây là dịp để bạn đọc mua được sách với mức giá ưu đãi, đồng thời còn có cơ hội tham gia những hoạt động giao lưu đầy hấp dẫn.
Dàn hoa hậu Việt Nam hội ngộ
Dàn hoa hậu Việt Nam hội ngộ
Kinhtedothi - Cuối tuần qua, dàn người đẹp như Hoa hậu Đỗ Mỹ Linh, Á hậu Thanh Tú, Hoa hậu Ngọc Hân, Á hậu Trà My, Á hậu Huyền My... có dịp hội ngộ nhau trong buổi lễ khai trương một nhà hàng tại Hà Nội.
Liên tiếp ra mắt quỹ hỗ trợ điện ảnh: Tín hiệu vui cho phim Việt
Liên tiếp ra mắt quỹ hỗ trợ điện ảnh: Tín hiệu vui cho phim Việt
Kinhtedothi - Cùng với 1.150 tỷ đồng từ Quỹ hỗ trợ điện ảnh Việt mới ra mắt, thông tin về “Quỹ hình ảnh Việt Nam” được bật mí trong buổi tọa đàm “Ai cũng có thể làm phim” diễn ra tối 11/8, tại Trung tâm văn hóa Pháp được coi là những tín hiệu vui cho dòng phim nghệ thuật Việt đang gặp khó vì thiếu vốn đầu tư.