Trang chủ / Văn hóa / Hà Nội thanh lịch văn minh

Tìm giải pháp bảo tồn di sản chưa xếp hạng

Chi Mai – Linh Anh 09-06-2018 09:11
Kinhtedothi - Hiện nay, Hà Nội có nhiều công trình có tuổi đời chỉ hơn nửa thế kỷ hoặc một thế kỷ, nhưng lại có giá trị về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, là một phần ký ức của TP.

Song song với việc phát triển đô thị, việc bảo vệ giữ gìn các công trình này gặp rất nhiều khó khăn vì vướng cơ chế bảo tồn.

Nếu Hà Nội không còn cầu Long Biên
Đầu tháng 3/2018, người dân làng South Stoke ở Anh có một hành động khiến cả thế giới xôn xao nhắc đến là mua lại một quán rượu hơn 400 năm tuổi từ tay tư nhân. 470 người góp phần là người dân của ngôi làng nhỏ bé này, vì họ sợ quán rượu sẽ rơi vào tay tư nhân. Người dân cho biết họ muốn giữ lại quán rượu, bởi đó là một phần văn hóa cộng đồng mà họ không muốn mất đi. Mỗi TP đều có những biểu tượng văn hóa thuộc về ký ức mà như KTS Trần Huy Ánh nói: “Những công trình lịch sử, những không gian tạo nên lịch sử đô thị, tạo nên tình cảm, ký ức, phẩm giá của cư dân đô thị ấy”.

 Cầu Long Biên từng gặp vướng trong công tác bảo tồn vì là di sản chưa xếp hạng.  Ảnh:  Việt Linh
Cây cầu Long Biên trải qua hơn một thế kỷ tồn tại đã là một phần ký ức của Hà Nội, nhưng khi công năng sử dụng về giao thông bị hạn chế, đã từng có dự án dỡ cầu đặt xuống bãi giữa sông Hồng để trưng bày. Các nhà văn hóa lên tiếng bảo vệ cây cầu, thì nhiều ý kiến cho rằng cầu Long Biên chưa được xếp hạng di tích nên không nằm trong diện được bảo vệ nguyên vẹn như Luật Di sản quy định. “Chúng ta có thể hình dung ra một viễn cảnh buồn khi mỗi sáng thức dậy, người Hà Nội không thấy cầu Long Biên soi bóng trên sông Hồng, có lẽ sẽ bàng hoàng chẳng kém người Pháp không thấy EiFfel trên nền trời Paris hay người Nga không thấy mái củ hành nhà thờ thánh Basil trên Quảng trường Đỏ” – KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh. Rất may là đến nay cầu Long Biên vẫn còn đó và trở thành một di sản trong lòng Hà Nội.
Chấp chới luật bảo vệ
Ở Hà Nội cũng từng có tình trạng di sản kiến trúc đô thị không có danh hiệu nên bị xâm hại. Trường Đại học Dược ở 19 Lê Thánh Tông do KTS nổi tiếng Ernest Hébrard thiết kế, đã bị phá khuôn viên khi một phòng thí nghiệm được xây trong sân hồi đầu năm 2013, trong khi nơi này là tiêu biểu của phong cách kiến trúc Đông Dương.

"Chỉ trong gần 90 năm trở lại đây, Việt Nam cũng như nhân loại đã không ngừng hoàn thiện các khái niệm, phương pháp tiếp cận để nhận diện các công trình kiến trúc có giá trị di sản di tích đô thị. Ví dụ năm 2017, các chuyên gia di sản kiến trúc đô thị thế giới đã ghi nhận công trình Cung văn hóa thiếu nhi Hà Nội do KTS Lê Văn Lân thiết kế, được xây dựng và hoàn thành năm 1974 là công trình Di sản kiến trúc hiện đại của Việt Nam, đứng ngang tầm với các công trình tương tự của các KTS thế giới lừng danh thế kỷ XX . Điều đó cho thấy những giá trị của di sản kiến trúc đô thị vừa có tính lịch sử vừa có tính thời đại." - KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Hội kiến trúc sư Hà Nội


"Hiện nay, ngành văn hóa Hà Nội có chú ý đến việc trùng tu, nhưng lực bất tòng tâm bởi còn hệ quả của một thời mà bây giờ là tác phong làm việc vẫn còn ám ảnh. Nếu cứ vỗ ngực ứng xử với di sản bằng cái tâm thì nhất định sai lầm. Tâm thành, tích cực và sự thiếu hiểu biết là đồng nhất với sự phá hoại. Khi động đến di sản cần quan tâm vấn đề văn hóa, lịch sử và vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc, đặc biệt là vấn đề nghệ thuật." - GS Trần Lâm Biền

Khi đó, công trình này không phải di tích có danh hiệu, cũng không thuộc một danh sách cần bảo tồn nào. Các hoạt động bên trong công trình này cũng tạo ra nhiều tranh cãi. Các giảng đường Ngụy Như Kon Tum, hay giảng đường Lê Văn Thiêm… đều mang kiến trúc rất đặc trưng của Pháp, với sinh viên trường Đại học Tổng hợp qua nhiều thế hệ, thì không gian này là thánh đường của sinh viên, chỉ có thể được bước đến khi có các sự kiện trao bằng tiến sĩ hoặc hội thảo khoa học lớn. Thế nhưng, năm 2016, trường Đại học Tự nhiên đã ngang nhiên cho thuê giảng đường Ngụy Như Kon Tum làm nơi biểu diễn nghệ thuật vào mỗi tối thứ Bảy và Chủ nhật. Thậm chí, một đám cưới của cặp đôi trong showbiz cũng được tổ chức ở đây. Nếu chiếu theo luật, khó tìm được quy định cấm, chỉ đến khi các nhà khoa học, nhà văn hóa như GS Phan Huy Lê, GS Nguyễn Minh Thuyết, GS Hà Minh Đức… lên tiếng phản đối, thì việc xâm phạm di sản mới lắng xuống.
Cuối năm 2013, UBND TP Hà Nội xây dựng và ban hành danh sách có tên Các công trình kiến trúc khác xây dựng trước 1954 cần được bảo tồn cùng với trường đại học. Trong danh sách này còn có nhiều công trình khác, trong đó có Nhà hát Lớn Hà Nội, Bảo tàng Lịch sử quốc gia và trụ sở Bộ Ngoại giao, Phủ Chủ tịch, trụ sở Bộ Tư pháp, trụ sở Báo Văn nghệ quân đội, tháp nước Hàng Đậu, nhà thờ Cửa Bắc, cầu Long Biên, trường THPT Chu Văn An, nhà tù Hỏa Lò, nhà thờ Hàm Long, ga Hà Nội… Cùng với danh mục các công trình kiến trúc khác xây dựng trước năm 1954 cần được bảo tồn, Hà Nội cũng công bố danh sách biệt thự cũ. Cả hai danh mục trên đều thuộc nhóm phụ lục của Nghị quyết về việc ban hành danh mục phố cổ, làng cổ, làng nghề truyền thống tiêu biểu, biệt thự cũ, công trình kiến trúc khác xây dựng trước năm 1954 và di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn Thủ đô cần tập trung nguồn lực để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Nhưng danh mục này mới chỉ bảo tồn được phần vỏ, còn phần lõi với những hoạt động di sản chưa có quy định cụ thể.
Sau danh mục Các công trình kiến trúc khác xây dựng trước 1954 cần được bảo tồn công tác gìn giữ di sản ký ức Hà Nội phần nào thay đổi. Bên cạnh đó, TP Hồ Chí Minh lại vấp vấp, đặc biệt là việc phá dỡ Dinh Thượng Thơ (quận 1, TP Hồ Chí Minh) khiến dư luận lo lắng di sản ký ức đô thị của TP ngày một vắng bóng, thế mới thấy những di sản không là di tích, chưa được liệt vào “danh sách bảo tồn” đều có nguy cơ xóa sổ nếu chính quyền đô thị không quan tâm gìn giữ.
Ứng xử linh hoạt
KTS Lê Thành Vinh - nguyên Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích đánh giá: Chúng ta đang khá cứng nhắc khi phân loại và tiếp cận di sản. Tiếp cận một di sản, dù được công nhận hay chưa, trước hết, phải tôn trọng và ứng xử khách quan, nhân văn. Nếu nhìn nhận giá trị di sản chỉ dựa trên trên phương diện hành chính (xếp hạng) sẽ dễ dẫn đến cực đoan. Bởi trong thực tế, nhiều di sản chưa được xếp hạng, nhưng giá trị văn hóa, lịch sử của nó là không thể phủ nhận, chưa kể, còn có nhiều di sản khác có vai trò quan trọng trong cấu trúc không gian, tạo lập giá trị lịch sử, văn hóa. Khắc phục tình trạng này, cần có những danh sách khác, những cách phân loại khác để khẳng định giá trị của các di sản phụ trợ thông qua việc bổ sung các quy định chi tiết hơn về di sản đô thị, các nhân tố cấu thành di sản đô thị trong Luật Di sản văn hóa. Bên cạnh đó, trong phạm vi đô thị của mình, nhà quản lý ở các góc độ đô thị, kiến trúc, văn hóa… cũng cần có những quy định phù hợp để giữ lại giá trị của các nhân tố đã trở thành di sản.
Phó Tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử Việt Nam - TS Nguyễn Thị Hậu cho rằng: Không bảo tồn di sản văn hóa tức là đang xóa bỏ lịch sử của vùng đất đó. Trong khi nhiều di sản văn hóa còn chưa được kiểm kê, xác định giá trị, có biện pháp bảo vệ, các cơ quan truyền thông cần phát huy vai trò đặc biệt của mình bằng việc thông tin kịp thời những kiến thức tri thức khoa học mới về di sản, phản ánh ý kiến nhiều chiều từ người dân, nhà khoa học, nhà quản lý, nhà đầu tư… để ngăn chặn những hành vi vi phạm hay phá hoại di sản văn hóa.
Hà Nội với bề dày nghìn năm tuổi sẽ không chỉ quan tâm gìn giữ các công trình kiến trúc của triều đại phong kiến Lý, Trần, Lê, mà cả những giá trị di sản kiến trúc đô thị hiện đại, để TP luôn sống động. Muốn làm được điều này, ngoài việc đưa các công trình vào danh mục bảo vệ thì cần có sự cẩn trọng mỗi khi định thay đổi hoặc điều chuyển một công trình di sản chưa được xếp hạng di tích.

TAG: Di sản bảo tồn Hà Nội cầu long biên
 
Tin khác
Chấm điểm đội tuyển Việt Nam, ba cái tên được vinh danh
Chấm điểm đội tuyển Việt Nam, ba cái tên được vinh danh
Kinhtedothi - Theo báo chí châu Á, đội tuyển Việt Nam có 3 cái tên được chấm diểm cao nhất trong trận đấu đầu tiên của vòng 1/8 tại VCK Asian Cup 2019.
Hà Nội trồng 15.000 cây xanh nhân dịp Xuân Kỷ Hợi 2019
Hà Nội trồng 15.000 cây xanh nhân dịp Xuân Kỷ Hợi 2019
Kinhtedothi - Trong tuần qua, UBND TP đã triển khai kế hoạch trồng cây năm 2019, phát động phong trào "Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ" và triển khai 30 điểm bắn pháo hoa nhân dịp Xuân Kỷ Hợi năm 2019.
Truyền thông thế giới 'hết lời' với chiến thắng của đội tuyển Việt Nam
Truyền thông thế giới "hết lời" với chiến thắng của đội tuyển Việt Nam
Kinhtedothi - "Trước đây, Việt Nam luôn nằm dưới cái bóng của Thái Lan ở Đông Nam Á. Nhưng giờ đây, họ có thể hãnh diện về thành tích của mình với các đội tuyển khác trong khu vực”, tờ Tarafdari viết.
Biện pháp phòng từ xa cho lễ hội
Biện pháp phòng từ xa cho lễ hội
Kinhtedothi - Mùa lễ hội 2019 chuẩn bị bắt đầu. Năm nào cũng vậy, điệp khúc chen lấn, cướp lộc vẫn luôn diễn ra. Để làm rõ hơn những quan niệm không đúng về phong tục cổ truyền trong lễ hội, trách nhiệm của cơ quan quản lý, phóng viên báo Kinh tế & Đô thị đã có cuộc phỏng vấn với TS Nguyễn Viết Chức – nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa Giáo dục Thanh Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội về vấn đề này.
[Infographics] Chiến thắng thuyết phục của đội tuyển Việt Nam trước Jordan
[Infographics] Chiến thắng thuyết phục của đội tuyển Việt Nam trước Jordan
Kinhtedothi - Trước một đối thủ được đánh giá cao hơn về mọi mặt, đội tuyển bóng đá Việt Nam đã có một trận đấu xuất sắc tại Asian Cup. Mọi chỉ số thống kê đều cho thấy thầy trò HLV Park Hang Seo đã hoàn toàn lần át đối thủ suốt 120 phút thi đấu.
Đội tuyển Việt Nam nhận thưởng 'khủng' ngay sau chiến tích vào tứ kết Asian Cup
Đội tuyển Việt Nam nhận thưởng "khủng" ngay sau chiến tích vào tứ kết Asian Cup
Kinhtedothi - Khi vừa kết thúc trận đấu tại vòng 1/8 Asian Cup 2019, đội tuyển bóng đá nam Việt Nam đã nhận được phần thưởng 6 tỷ đồng từ 4 ngân hàng lớn, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng với Tập đoàn C.T Group.
Nguyễn Công Phượng: 'Khán giả hãy vui mừng đi'
Nguyễn Công Phượng: "Khán giả hãy vui mừng đi"
Kinhtedothi - "Tôi muốn gửi lời cảm ơn đến tất cả khán giả, đặc biệt là những người hôm nay đã đến sân cổ vũ cho đội tuyển rất đông", Công Phượng chia sẻ sau trận đấu với đội tuyển Jordan.
Bộ trưởng Nguyễn Ngọc Thiện tặng 1 tỷ đồng cho đội tuyển Việt Nam
Bộ trưởng Nguyễn Ngọc Thiện tặng 1 tỷ đồng cho đội tuyển Việt Nam
Kinhtedothi - Với việc chính thức giành vé vào tứ kết tại VCK Asian Cup 2019 sau khi đánh bại đội tuyển Jordan, Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Ngọc Thiện đã gửi thư chúc mừng và tặng 1 tỷ đồng cho đội tuyển Việt Nam.
HLV Park Hang Seo: Việt Nam giành chiến thắng không nhờ vào may mắn
HLV Park Hang Seo: Việt Nam giành chiến thắng không nhờ vào may mắn
Kinhtedothi - Mở đầu buổi họp báo sau chiến thắng trước Jordan trên chấm 11m, HLV Park Hang Seo lập tức ca ngợi các tuyển thủ.
Tuyệt vời các chàng trai áo đỏ sao vàng!
Tuyệt vời các chàng trai áo đỏ sao vàng!
Kinhtedothi - Các chàng trai áo đỏ sao vàng đã nỗ lực thi đấu hơn 120 phút đầy cống hiến trước một Jordan được đánh giá mạnh hơn. Qua những thống kê sau trận đấu, tấm vé vào tứ kết của Việt Nam là hoàn toàn xứng đáng!
Cổ động viên xuống đường mừng chiến tích lọt vào tứ kết Asian Cup 2019
Cổ động viên xuống đường mừng chiến tích lọt vào tứ kết Asian Cup 2019
Kinhtedothi - Sau loạt penalty nghẹt thở, "Những ngôi sao vàng" Việt Nam đã hiên ngang vượt qua Jordan để lọt vào tứ kết Asian Cup 2019. Chiến thắng đã làm nức lòng cổ động viên cả nước. Ngay sau trận đấu, hàng vạn cổ động viên cuồng nhiệt đã xuống đường ăn mừng thắng lợi.